yucinematek

Türkiye'deki Yabancı Uyruklu Hizmetçilerle Birlikte: The Help

2012-02-12T14:21:00.000+02:00

'11 yapımı Tate Taylor filmi The Help'i dün izlerken aklımda hep aynı şey dolaşıp durdu: "50 yıl sonra Türkiye'de aynısı yaşanıyor bunun.."

The Help, can yakıcı bir sahneyle açılıyor: Aibileen, kendisinin ve annesinin "hizmetçi", anneannesinin ise "köle" olduğunu söylüyor.. Hizmetçilikten başka yapabileceği bir şeyi yok, ancak bir sonraki kuşaklarının daha iyi olması adına çocuklarını okutmaya çalışıyorlar.. Film, Amerika'nın herkesçek bilinen ve fakat nedense sanki o günler çok ama çok uzak bir geçmişte olmuş da, Amerika yüzyıllardır barış içinde yaşıyormuşçasına gazlanan ülkenin çok değil 50 yıl öncesine bakıyor.. Aslında değişen çok da bir şey olduğu söylenemez, ırkçılık hala buzdağının altında yaşamaya devam ediyor, tek değişiklik buzdağının görünen kısmındaki politically correct saçmalıklar..

Filmin senaryosu tıkır tıkır işliyor, hakikaten aynı zamanda filmin senaryosunu da yazan Tate Taylor'ın başarısına şapka çıkardım, zira karakterlerin hepsinin kendi hikayesi oldukça iyi işlenmiş.. Oyunculuklar da üst düzeyde.. Ama Viola Davis.. Bu karakter bolluğunun filme tek bir negatif etkisi var: O da filmin çok fazla finale sahip olması.. Annesinin Skeeter'a "seninle gurur duyuyorum" sahnesi, Minny'nin Celia ve eşiyle olan sahnesi, Aibileen'in kilisedeki sahnesi, Skeeter, Minny ve Aibileen'in veda sahnesi ve en sonunda Aibileen'in sahnesiyle tam 5 ayrı finali peş peşe ekleyen bir film The Help.. Bu kusuru dışında gerçekten çok iyi bir film-

özellikle de teknik anlamda..

The Help'in ırkçılık konusunu genel perspektiften, daha özele taşıyarak işlemesi ona gündelik faşizmi deşebilmesi için geniş bir alan açıyor: Hizmetçilerin yaşadıklarının yanı sıra, iki "beyaz" kadın da bundan nasipleniyorlar: Skeeter ve Celia.. Bu iki kadının sınıfsal açıdan dışarıda kalmasının tek sebebi, Hilly'yle olan sürtüşmelerinden ziyade, o tiksinilesi kadınlar grubunun temsil ettiği sınıfın kodlarına göre yaşamıyor oluşları.. Skeeter, sanki gelecekten gelmiş gibi: Son derece liberal ve başına buyruk.. Oysa Celia, sınıfın kodlarını üzerine bir türlü geçiremediği için "bu" halde: Ancak Celia'nın durumu daha çok, nasıl desem, fıtratının böyle olmasıyla alakalı.. "İyi" bir insan Celia..

Hizmetçilerin yaşadıkları olaylara ayrıca değinmeye gerek yok, ancak The Help'in konu ettiği şeyin "aynı"sı, bu defa ten rengi gözetmeksizin 50 yıl sonra da sürüyor.. Türkiye'de uzun süredir "yabancı uyruklu bakıcı/hizmetçi" takıntısı var, biliyorsunuz.. Lüks site/villarında oturup, hizmetçilerinin de "üniversite" mezunu olmasını tercih ettiğini gevrek gevrek anlatan, bundan gurur duyan kadın-yaratıklar var.. Tek kriterleri var tabii: Hizmetçilerin kendilerinden daha "güzel" olmasını istemiyorlar.. Buradaki yabancı uyruğun tabii ki ekonomik ayağı da var: Çalışma izni olmadıkları için birçoğu yatılı olarak 3-5 kuruşa çalışmaya razı oluyorlar/ediliyorlar.. En ufak bir yanlışlarında "seni şikayet ederim.." gibi doğrudan çalışanın hayatını etkileyecek kozlarını oynayarak bu kadın-yaratıklar kendi "ev köle"lerine sahip oluyorlar.. Çocuk bakımından, ev temizliğine-

işte The Help'in aynısı.. Ve bu kadın-yaratıklar tıpkı filmin en itici karakteri Hilly gibi, içinde bulundukları berbat durumdan gurur dahi duyabiliyor..

Filmi bence mutlaka izleyin, izlerken de Türkiye'de çalışan yabancı uyruklu "ev köleleri"ni düşünün..

Prezít Svuj Zivot (Teorie A Praxe)

2012-02-11T20:33:00.001+02:00

'11 yapımı Jan Svankmajer filmi Prezít Svuj Zivot (Teorie A Praxe) son dönemde izlediğim en iyi filmlerden.. Festivalde kaçırdığım filmi geçende izleyince kendimden geçtim her anlamıyla..

Film, Evzen'in çocukluk anılarını rüyaları yoluyla bulması üzerine.. Ancak bu Svankmajer'in uzun (sayılabilecek) prologunda dediği gibi gerçekle-rüyanın iç içe geçmesiyle, adeta hayatın kendisine dönüşerek görselleşiyor..

Görsel demişken, filmin stili hakikaten önceki Svankmajer filmlerinden farklılık göstermiyor: Yine animasyonla, oyunculuğun iç içe geçtiği, Svankmajer'in alametifarikaları birçok animasyon tekniğinin bir arada kullanıldığı eşsiz bir deneyim..

Svankmajer'in psikolojiyle olan ilgisi malum, özellikle de Spiklenci Slasti'yle artık filmlerinin ana teması haline gelmesi sonrasında Prezit Svuj Zivot'ta da şahane bir işe imza atıyor-

yönetmenin üzerinde çalıştığı bir sonraki projesi de (Hmyz/Insects) benzer bir formda olacak, hiç kuşkusuz..

Filmin merkezinde yer alan Evzen artık orta yaşlarının sonuna gelmiş olmasına rağmen, gördüğü bir rüyayla Oedipus-öncesi hatıralarına dönüyor.. Rüyaları aracılığıyla hatıralarına ulaşmakta yolunu kaybeden Evzen, psikanaliste giderek bunlara ulaşıyor.. Film son bölümüne kadar muhteşem aksa da, daha açıklayıcı olmak için başvurduğu fotoğrafın ortaya çıktığı sahneyle birlikte hafiften kan kaybediyor.. Kendi-kendini-açıklayan-eserleri pek sevmem, ancak Prezit Svuj Zivot'ta Svankmajer, Spiklenci Slasti ya da diğer filmlerinde olduğu gibi, yorumu seyirciye bırakan, hatta kimi zaman seyirciyi dışlayan "kapalı" bir dil yerine, son derece "geveze" bir dil tutturarak, filmi daha anlaşılır kılıyor: Bu da filmin komedi ayağına hizmet ediyor.. Özellikle analiz sahnelerinde film gayet üst noktalara çıkıyor..

Beri yanda kocasını kaybetme korkusu yaşayan bir kadının (Zuzana Krónerová) dramı, cisimleşmiş bir süperego (Emília Doseková) var, ki iki oyuncu da döktürmekteler.. Svankmajer fetişi/kültü Pavel Novy ufak da olsa bir rolde karşımıza çıkarken, başroldeki Václav Helsus hakikaten de döktürüyor..

Film, kendi kendini çözdüğü için ayrıntılandırılacak pek de bir şey yok, ancak hakikaten Oedipus-öncesi döneme odaklanan bu derece şahane bir film yok..

Midnight In Paris

2012-02-11T13:24:00.001+02:00

Woody Allen'ın '11 yapımı filmi Midnight In Paris, "bu" tür şeylerden hoşlananlar için "hah, evet orası.."na temas edebilirken, "bu" denli şekerlen/diril/miş şeylere tahammülü olmayanlar içinse işkenceye dönüşebilme potansiyelini -fazlasıyla, barındırıyor.. İkinci grupta yer aldığımı belirttikten sonra, filmin hikayesine geçelim..

Tek istediği kitabının satması (iyi olması değil, dikkatinizi çekerim) olan, bu konuda tipik bir yaklaşıma sahip Amerikalı bir çiftin evlilik hazırlığı yaparken ayrılmaları üzerine.. Tabii, bu öyle hemen olabilecek bir şey olmadığı için rasyonalize etmek lazım: Nedir?? Zamanda yolculuk yaparak, Paris'in geçmişine giderek geçmişe saplanıp kalmaktan vazgeçmeli, bir de "doğru" kişiyi bulmalıyız..

Öncelikle zamanda yolculuk fikri işlevsel olsa da, masalsı atmosfer filmi "büyükler için çocuk filmi" formatına sokuyor: Üzerine geçmişteki ünlü kişilerin ciddi anlamda rahatsız edici karikatürize halleriyle karşılaşmak, filmden uzaklaştıyor.. İstisnasız tüm karakterlerin bu denli karikatürize edilmesi, bence filme zarar veren en büyük etken: "Entel skeçi de böyle oluyormuş demek ki.." diye de -gözlem amacıyla, izleyebilirsiniz tabii, bu sahneleri..

Gil'in kendini bularak, "doğru" kararlar verebilmesi, dediğim gibi filmde işlevsel bir şekilde özetlense de, diğer "şimdiki zaman" karakterlerinin altını deşmeye başlayacağınızda karşılaşacağınız şey, koca bir "hiç" oluyor maalesef.. Midnight In Paris, şu haliyle ancak Paris romantiklerini tavlayabilir ki, amacına da ulaşmış görünüyor..

Kathy Bates ise olağanüstü..

Shame

2012-02-05T21:56:00.001+02:00

2011 yapımı Steve McQueen filmi Shame’i aylardır beklemekteydik. Bugün izleyince hüznümüz yerine geldi..

Film, merkezine her ne kadar nemfoman bir erkeği alsa da, genel olarak modern çağın insanları üzerine.. Çünkü, filmde yer alan merkezi karakterlerin hepsinin geçmişten gelen/şimdi yaşadıkları/geleceğe aktardıkları travmaları var..

Brandon, filmin merkezi: Porno izleyerek, fahişelere ücret ödeyerek, gay barlara giderek ihtiyaçlarını karşılamakta.. Bağımlılıktan/primitif bir fırsatçılıktan daha derinde sorunları var: O yüzden film, Brandon’ın karşısına patronu David’i yerleştiriyor..

David ise, son derece primitif bir karakter mesela: Zira evli, çocuğu var: Ancak eşinin uzakta olmasını fırsat bilerek çapkınlığa çıkıyor, gördüğü tüm kadınlara yazıyor, Sissy’yle “işi pişirdikten” sonra evli olduğunu gizlemek için Brandon’a yalan söylüyor..

Sissy ise gerçekten geçmişindeki travmalarından kurtulamamış bir karakter: Kollarındaki faça izleri, her ne kadar kaba bir sembolizm olsa da, seyircisine pek fazla bilgi vermeye niyeti olmayan filmin ipucu..

Ancak, blogda belki en çok alıntı yaptığım üç insandan birer alıntı daha yapacağım:

Melanie Klein der ki: “Deliliğin birinci nesnesi, annedir..”

Sartre der ki: “Utanç, bir başkasının yargısı altında kişinin kendini, onun nesnesi olarak görmesi sonucunda hissettiği duygudur..”

Otto Kernberg der ki: “Aşk, bir birleşme ve kaynaşma çabasıysa eğer, nefret kendiliği nesneden ayırt etme çabasıdır..

Sonuncusundan başlarsam eğer: Aslında Sissy ve Brandon ne kadar farklı görünürlerse görünsünler, aynılar: Sadece travmalarıyla başa çıkma yöntemleri farklı: Brandon, kendini kurtarmış, işi, evi olan biri, birisiyken, Sissy tam anlamıyla bir kaybeden.. Sissy, travmasının etkisinden çıkamadığından olsa gerek, tüm hayatını “bu” şekilde yaşamış.. Oysa Brandon, travmasını (ve üzerindeki etkisini) en azından gündelik hayatının büyük bi bölümünde bastırabiliyor.. Brandon’ın anlam veremediğimiz nefreti işte bu noktada devreye giriyor: Brandon, Sissy’yle olan aynılığını kabullenmemek için bu denli çabalıyor.. Çünkü Sissy’nin her davranışını kendisine yönelik bir saldırı olarak algılıyor-

evindeki porno materyalleri attığı sahne bu açıdan anlamlı: Çünkü Brandon tek kişilik dünyasından vazgeçiyor.. Otto Kernberg’in cümlesiyle paragrafı kapayayım: “Nefret, aynı zamanda derinden gereksinim duyulan geçmiş ya da potansiyel bir sevgi nesnesine yoğun bir şekilde bağlanma anlamına gelir..”

Sartre’ın söylediklerine kulak verirsek, evet, filme de adını veren Utanç (özel isim olmamasına rağmen büyük harfle yazınca bi an Lacan tadı aldım..), birçok sahnede karşımıza çıkıyor: Ancak, karakterlerin hiçbiri (David dahil) kendi başlarınayken varoluşlarından utanmıyorlar: Ancak ikinci (üçüncü) bir kişi devreye girdiğinde bu hissi duyuyorlar.. Bu açıdan David’in “kardeşi” olarak tanıttığı çocuğun aslında “kendi oğlu” olduğu sahne, Brandon’ın Sissy’ye David’in evli olduğunu söylediği sahne, Brandon’ın yalnız olduğunu sandığı kadının partnerinden dayak yedikten sonraki sahneleri bunların en güzel örnekleri.. Bir sahne daha var ki, Melanie Klein’ın alıntısına geçeceğim buradan: Brandon’ın ya ereksiyon olamadığı ya da erken boşaldığı, flörtleştiği kadınla olan sahne..

Brandon bu kadının (imdb’ye bakmaya üşenmek..) boşanmış olduğunu öğreniyor.. Ve filmi açan/kapayan metro sahnelerindeki kadın/ın yüzüğü: Evli kadın imgesi Brandon’ın travmasını canlandırıyor: Metroda “evli olmasına rağmen” kur yapan kadın Brandon’a ne çağrıştırıyor olabilir?? Evliliğe karşı olmasının sebebi ne olabilir?? Film, cevap vermiyor bu sorulara, ancak anneleri tarafından terk edilmiş iki çocuğun dramına kapı açıyorum buradan.. Ve genel kanının aksine, iki kardeşin ensest bir geçmişleri olduğunu düşünmüyorum.. Sissy’nin tek istediği kendisini sevebilecek biri: Bu denli parazit bir profil sergilemesinin sebebi de bu ilgi açlığı.. Oysa Brandon, bu sevgi açlığını inkar ediyor.. Seks yoluyla kadınları aşağılayarak öz-saygısını belli bir düzeyde tutmaya çalışıyor..

Gerçekten şahane bir film Shame.. Bazı travmaların ne denli ağır olabildiğini bu kadar dürüst bir şekilde gösterdiği için..

*: Michael Fassbender’in penisi de dillere destan sahiden..

The Artist

2012-02-05T01:07:00.001+02:00

'11 yapımı Michel Hazanavicius filmi The Artist'i yeni izledim: daha.. Bazı şeylerde şimdiden anlaşalım:

i) Film, her karesinde "ben ödül almak için çekildim.." diye bağırıyor-

sessiz film olması, bağırmasına engel değil..

ii) Bu filmi nasıl konumlayacağız?? Sessiz film dönemine saygı duruşu olarak mı?? Kötü bir sessiz film olarak mı?? Pastiş mi?? İlki hariç, diğerleri üzerinden gideceğim..

iii) Wall E'nin uzun sessiz planları zamanında benzer bir histeri yaşamıştı sinema dünyası: "Ay aynı sessiz film tadında olmuş.." The Artist, bunu bir adım daha öteye taşıyor..

Brian De Palma'nın filmlerindeki (bilhassa Alfred Hitchock) pastişleri meşhurdur.. Ki, hakikaten izlenildiği zaman "o" sahneler keyif verirler.. Sonrasında Tarantino çıktı, biliyorsunuz.. Pastişleri birleştirip Kill Bill gibi ayıla bayıla izlediğimiz bir başyapıt çıkardı.. Bunun yanı sıra gönderme, adeta sinemanın alt-kültürlerinden biri, birisine dönüştü: Star Wars göndermesi yapmayan film/dizinin fenomene dönüşemediği çağlardayken, elbette, birileri de sinemanın "ilk" dönemlerine dönüş yapacaktı..

Gönderme severim, blogu az çok takip edenler de bunu bilirler.. Ancak The Artist, gönderme ya da saygı duruşu/selam çakma filan değil, adeta bir parazit gibi sessiz sinemaya yapışmış bana kalırsa ve hakikaten gözümde Gus Van Sant'ın Psycho'suyla eşdeğer düzeyde.. Filme karşı bu denli "kötü" yaklaşmamın sebebi, filmin ticari/eleştirel kaygılarının benim bünyemin kaldırabileceğinden fazla olması..

Klasiktir: Özellikle Oscar ödüllerinin ne tür filmlere gittiği bellidir: English Patient ile başlayan bir "savaş zamanlarında aşk" tandansı vardır ki, hakikaten uzun süre sırf bu formülle çekilmiş onca film izlemek zorunda kalmıştık.. Braveheart/Gladiator (gerçi kökenleri Conan'da yatıyor, orası ayrı) etkisi ise hala dinmiş değil.. The Artist de bu tür bir akım başlatacak muhtemelen.. İşte, klasik tüccar kafası karşılıyor burada bizi: Binlerce yıl önce "ipek", nasıl ki "yeni" bir ürün olarak çıktığında büyük bir Pazar yaratabildiyse kendisine, Iphone telefon sektörünü nasıl da tamamen değiştirdiyse, The Artist de, '11-'12 dünyasında "sessiz" olması dolayısıyla "ilk" olarak rahatlıkla pazarlanabilecek bir "ürün.."

Yakın tarihten birkaç örnek vererek "parazit" mevzusunu açayım biraz daha: Moulin Rouge/Chicago müzikal türüne saygı duruşunda bulunurken, aynı zamanda türe ciddi anlamda yenilikler de getiren filmlerdi-

gerçi Moulin Rouge gibi bir "inovatif" filme imza atan Baz Luhrmann'ın neden bir sonraki filminde gidip de "epeski" bir film çekme gereği duyduğunu da hiçbir zaman anlayamadım..

Yine geçen senenin başka bir filmi Hugo, sinemanın "ilk" dönemlerine götürüyordu bizi: Ancak bunu, The Artist gibi o dönemin kodlarıyla işleyen bir saçma bir nostalji pastişi olarak değil, sinematografisinin teknik gücüyle o dönemleri birleştirerek yapıyordu..

Bence saygı duruşundan ziyade, sessiz sinemanın paraziti bir "ürün" The Artist: '12 insanları için sinema101..

Berlin Kaplanı

2012-01-29T01:59:00.002+02:00

Hakan Algül'ün '12 yapımı filmi Berlin Kaplanı'nı bu akşam izledik-

"neden??" olduğunu sormayın çok rica ediciim..

Film, kariyerinin sonuna gelmiş boksör Ayhan Kaplan'ın dövüşecek bir "şey" bulması üzerine ilerliyor.. Da, araya bir sürü gereksiz şey de sokmayı beceriyor.. Film genel olarak bariz kötü, Ata Demirer'in kastığı aksan filan başarılı olsa da, abartıdan da son derece nasibini almış..

neysse,, asıl değinmek istediğim konu filmin kendisi değil: Filmdeki Elvan ve Ayhan'ın aşkı.. Daha doğrusu erkeklerin aşk konusundaki tavrı.. Yalan Dünya'nın Açılay'ı Nihal Yalçın'ın canlandırdığı Elvan, aşkını belli etmekten çekinmeyen bir kadın.. Buna karşın Ayhan bu ilgiyi anlamıyor bile: Mevzu, Ayhan geçmişteki aşk ilişkileri de değil.. Mevzu (çok klasik dursa da..), erkeklerin çekingenliği..

Açılay dedik: Yalan Dünya'nın ikinci bölümünde (de) benzer bir durum vardı: Rıza ve (Selahattin'in ikiz) arkadaşı bara gittiklerinde hiçbir hatunu tavlayamıyorlardı.. Bu sahnede hiçbir abartı yok misal.. Çünkü hakikaten kimi erkekler, böyleler.. Ne kadar kadınlar/çapkınlık konusunda bitmez tükenmez brifler verseler de, kendilerine yönelik ilgiyi algılamada ciddi anlamda eksikler..

Ayhan da böyle biri: Elvan genel-geçer toplum kuralları çerçevesinde mümkün olabilecek her şekilde ilgisini belli etmesine rağmen, Ayhan bu ilginin farkına ancak yeğeniyle sahilde otururken varıyor.. Ki, o sahnedeki tavrı da, bir yetişkinden çok, bir çocuğu andırıyor..

Daha kötüsü, filmdeki bu ilişkinin enerjiden son derece yoksun olması: Elvan ve Ayhan arasında herhangi bir fiziksel yakınlaşma olmadığı (yanak yanağa öpüşmek??) gibi, oyuncular arasında da herhangi bir "elektrik" hissedemiyorsunuz..

Yetişkin erkeklerin aşk konusundaki acemiliğini bir kez daha mimlemek için sunduğu doneler dışında, hiçbir işlevi olmayan bir yapım Berlin Kaplanı..

Get Real

2012-01-15T20:36:00.002+02:00

'98 yapımı Simon Shore filmi Get Real, ismini Steven'ın yazdığı makaleden alan, Patrick Wilde'ın kendi oyunundan uyarladığı senaryosuyla öne çıkan, etkileyici bir "come out" hikayesi..

Steven, liseye giden, eşcinsel bir genç: Tek arkadaşı, bir türlü ehliyet alamayan Linda.. Küçük kasabada daha çok gaylerin gittiği umumi tuvalette quickieler yaşayan Steven, bir gün okulun en popüler erkeğinin de "kafası karışık" olduğunu fark ediyor.. Birbirleriyle aşk yaşamaya başlayan ikili, John'ın gizli kalma isteği, Steven'ın "come out" olma tercihiyle yol ayrımına geliyor..

Bu açıdan filmin mutsuz finaline rağmen üzülmüyorsunuz: Çünkü film, başından beri koruduğu gerçekçi yaklaşımını sırf seyirciyi tavlamak için bozmuyor..

Filmde herkes çeşitli yalanlar söylüyor: Linda'nın ilişki yaşadığı kişi, John, filmin açılışındaki yazar, Steven.. Aşk ilişkilerindeki tercihleriyle, dışarıya yansıttıkları arasında dağlar kadar fark var.. Steven'ın konuşmasında "benim gibi hissedenler vardır, değil mi??" sorusuna tek bir "evet" gelmemesinde kendini bulan bu durum karşısında heteroseksist tahakkümün ne boyutlarda olduğunu görebiliyorsunuz..

John'ın tutumu oldukça kaypak gibi görünse de, film onu yargılamıyor.. Çünkü gerçekten kafası karışık bir karakter John.. Steven 11 yaşından beri gay olduğunu "biliyor.. John'sa (keşke daha yetenekli bir oyuncu tarafından canlandırılsaydı..) bir önceki yıla kadar hiç böyle "düşünmemiş.." Yaşadığı deneyim sonrası ilk tepkisinin kaçmak olması, o kişiyle görüşmeyi kesmesi, filan.. Bilinciyle bilinçaltının girdiği mücadelenin ortasında.. Son tercihi de, bilinçaltının her zaman "bastırılan" doğası üzerine etüt olarak değerlendirilebilir.. Ancak oyuncunun yetersiz performansı yüzünden, bu sahnelerde ciddi inandırıcılık sorunu yaşanıyor..

Onun dışında filmin tek dürüst karakteri Linda için bile izlenebilir..

"E bu aynı Adele.."

"Abartma.."

La Mala Educación

2012-01-14T21:11:00.003+02:00

Almodovar'ın '04 yapımı La Mala Educacion'u, güzelbaşlayıp, sonradan giderek kötüleşen ve en nihayetinde berbatlaşarak biten birfilm.. Sebepleri tamamen tercihleri..

Pedofil bir pederin taciz ettiği Ignacio'nun hikayesinianlatmak üzere yola çıkıyor gibi başlayan La Mala Educacion, gelişmelerikarıştıra karıştıra, "masum" Ignacio'yu filmin villian'ı halinegetirmeyi başarmasıyla hakikaten "ohaa" dedirtiyor -en azından bana..

Adım adım gidelim: Ignacio, pederin tacizlerine uğrayan,sevdiği çocuk okuldan atılmasın diye pederin isteklerine boyun eğen kandırılmışbir çocuk.. Aradan geçen zamanda, uyuşturucu bağımlısı bir travesti olmuş..Ailesinin parasını çalıyor, kendisini taciz eden pedere şantaj yapıyor..Kardeşi ve peder tarafından da öldürülüyor..

Peder ise, din okulunu bırakıp, yayınevinde çalışmayabaşlıyor: Ignacio'nun kendisine yaptığı şantaj karşılığında onu oyalarken, Ignacio'nunkardeşi Juan'a aşık oluyor.. Sonra da Juan'la birlikte Ignacio'nun ölümünesebep oluyor.. Juan'ın peşini bırakmaya ise niyeti yok..

Juan ise, küçük bir şehirde travesti abisiyle yaşamanınağırlığı altında ezildiğinden ve abisinin sorumsuz davranışları sebebiyle onunölümünü hazırlıyor.. Sonrasında onun yerine geçip, Ignacio'nun çocuklukaşkı/şimdiki zamanın yönetmeninin peşine düşüyor.. Abisinin yazdığı hikayeninfilme çekilmesi ve illa da Zahara'yı oynama "tutku"su onu çok ileriyegötürebilirmiş, kendisi söylüyor..

Ignacio'nun çocukluk aşkı Enrique ise başlarda hiçbir şeybilmediği olayların sırrını çözüyor filan..

Da, yani ana tema nasıl böylesine harcanabilir, halabenim aklım almıyor.. Film ilk çıktığında din okullarına eleştirel baktığı gibigudik yorumlarla gazlanmıştı: Fakat La Mala Educacion'da bırakın din okulueleştirisini, istismar edilen bir çocuğun ileride dönüştüğü "şey"eleştiriliyor.. Filmde "gerçek" pederin hikayeye dahil olduğu an veuzun flashback bölümü, filmi söylemek istediklerinin tam tersi bir noktayasavuruyor..

Juan'ın niye abisinin yerine geçtiğini açıklamayan, filmboyu kendini paralamasına sebep olan motivasyonunu son sahnede açıklıyor ancak:Yine de bu beni tatmin etmedi..

Yönetmen karakteriyse, otobiyografik özellikler taşıdığıbelirtilen filmin Almodovar'ı..

Kafası çok karışık ve hatta çoğu zaman kaş yapayım derkengöz çıkaran bir yönetmenin..

Grande Ecole

2012-01-10T00:13:00.002+02:00

'04 yapımı Robert Salis filmi Grande Ecole, seçkideki diğer kurmaca yönetmenlerin filmleri gibi, yönetmenin -şimdilik, son uzun metraj filmi.. Afişine kanarak izlemeye başladığım Grande Ecole, bir Fransız erotik filmi: Eh, yazının gerisini okumanıza gerek yok-

filmi izlemenize de..

Şaka filan değil, hakikaten de kötü bir film Grande Ecole.. (Muhtemelen aynı adlı) Tiyatro oyunundan uyarlanan filmde, Grandes Ecoles okulda okuyan ve yurtta kalan iki erkek (ve sevgilileri) arasındaki gerilim anlatılıyor.. Bir de sınıf meselesi var tabii: Böyle flashbacklerle filan gözümüze sokulan..

Paul'un babası zengin, ancak ailesi "burjuva" geleneklerine pek bir bağlı olduğundan küçüklüğünden beri çocuğun alt sınıftan yabancılarla konuşmasını yasaklamışlar.. Üniversitede, yine (ekonomik açıdan) alt sınıftan olan işçi çocuğun maruz kaldığı kötü muameleye karşı çıkmasıyla ikili arasında bir aşk filizleniyor.. Paul, bu sırada kız arkadaşı Agnes ile ilişkisini yürütmeye çabalarken, bir yandan da okulun alfa erkeği Louis'nin iç çamaşırlarını filan çalıp, onları giyiyor..

Sevgilisinin "tuhaflaştığını" fark eden Agnes, buna bir son vermek için Louis'yi önce kim tavlayacak oyunu oynamaya başlıyor Paul'la.. Çocuğu baştan çıkarmalar, Louis bıçaklandıktan (evet, bu da oluyor..) sonra Paul'un ellerini Louis'nin bedeninde gezindirmeler filan.. Film tam bir olaylar silsilesi şeklinde gelişiyor..

Ve o denli Fransız ve sıkıcı ki, saçma sapan sınıf muhabbetleri, şusu busu cidden bir yerden sonra katlanılmaz oluyor.. Özellikle Paul'un Mecir'e (ve onun temsil ettiği alt sınıfa) olan bakışı, aslında olayın özeti gibi: Son derece steril bir bakış bu.. Onları anlamak için uğraşıyor gibi durmasına rağmen, tek yaptığı vicdan mastürbasyonuna dönüşüyor.. Ki, filmin açılış sahnesindeki anne karakterinde de (hayvan hakları savunucusu kendisi) aynı yaklaşımı görmek mümkün.. Dahi, insan hakları aktivisti Agnes'te de: Steril yaşamların sınıf hassasiyetleri de benzer bir sterilliğe sahip oluyor..

Üstüne araya Basic Instinctvari seks oyunları sosu dökmek de filmi iyice katlanılmaz hale sokuyor.. Filmin en başarılı olduğu an, afişte de görseli kullanılan kaletdoskoptaki sevişme sahnesi.. Bu kadar..

Shelter

2012-01-08T21:47:00.001+02:00

'07 yapımı Shelter, Jonah Markowitz'in ilk ve- şimdilik, tek uzun metrajlı filmi.. Romantik-komedi şablonunda ilerleyen film, gerçekçilik dozunun yüksekliğiyle türdaşlarından biraz olsun ayrılabiliyor.. İyi niyetli bu çabası da kimi zaman yetmiyor maalesef..

Bir aile trajedisinin ortasındayız: Anne ölmüş, baba ilaçlarla ayakta duruyor.. İki kardeşten kadın olanının çocuğu var, erkek olanı üniversiteyi kazanmış olmasına rağmen gidememiş.. İkisi de çalışıyor.. Değişerek çocuğa bakıyorlar.. Zach kız arkadaşıyla ayrılma sürecinde, bu sırada kasabaya Shaun geliyor.. Onunla takılmaya başlıyor Zach ve olaylar gelişiyor..

Klasik kendini iyi hisset filmlerinde olduğu gibi, hayatına sahip çık sloganıyla ilerleyen filmde, Zach, eşcinselliği/ni kabullenip, bundan utanmamayı öğreniyor.. Daha önceki sene ailevi sorunları yüzünden gidemediği okula gitmeye karar veriyor.. Buraya kadar sorun yokken, Jeanne karakteriyle film, kaş yapayım derken göz çıkarıyor.. Zira, Jeanne, filmin adeta kötü kadını.. Annelik sorumluluğunu yerine getirmiyor, sevgilisi Allen'la gece geç saatlerde eve geliyor, çocuğunu bırakıp Oregon'a gitmeyi planlıyor: Zach'in bakması şartıyla tabii.. Üstelik homofobik..

Kısacası film, Jeanne'den nefret etmemiz için elinden geleni ardına koymuyor.. Bu son derece gereksiz tutumunun karşısına da Zach'in ailesi için her şeyi yapması/okulundan bile vazgeçmiş olması temasını koyunca mesele iyice katmerleniyor.. Bu falsosu dışında, film her ne kadar beklediğiniz gibi gelişse de, kendini sıkmadan izletiyor.. Teknik açıdansa sörf sahnelerinde aynı planları 4-5 kez izletmesi dışında eksiği yok.. Oyunculuklarsa kötü, müzikleri güzel..

Prömiyer: Telo Bez Duse

2012-01-08T00:43:00.001+02:00

Wiktor Grodecki'nin '96 yapımı belgeseli Telo Bez Duse/Body Without Soul, Not Angels But Angels'taki gibi Prag'daki erkek çocuk fahişeler hakkında: Ancak bu defa konusu fahişelikten ziyade, gay porno filmlerde oynayan çocuklar..

Pavel Rousek, bir patolojist.. Otopsi yapıyor, o zamana dek 3500 kişiyi "kesmiş.." "Orta Çağ'da insanlar ellerine sıvı yağ sürerlerdi, şimdiyse çok ilerledik.." diyor eldivenlerini eline geçirirken.. Otopsi yaparken, hem "asıl" mesleğinden, hem de diğer mesleğinden bahsediyor.. Hans Miller adıyla gay porno filmleri çekiyor Rousek.. Filmlerini sattığı şirketler, boşalma sahnesi kısa diye parasını kesiyorlar misal.. Bu yüzden 10 sn süren boşalma sahneleri çekiyor.. Çalıştırdığı çocuklar, onu defalarca soymuşlar, hatta bir tanesi Zippo çakmağını çalmış: Hayatında sadece bir Zippo'su olduğunu belirtiyor ardından.. Prezervatifle çekilen filmleri Alman şirketlerin kabul etmediğini, özene bezene yazdığı senaryolarının üzerine farklı dublajlar/kesmeler yapılıp filmlerini farklılaştırdıklarından bahsediyor.. Oyuncuları aynı zamanda fahişeliklerini de sürdürdüklerinden, onlardan yeterli verimi alamadığını, anal sekse mesafeli durduklarını, hatta kimi zaman onları yumrukladığını filan anlatıyor..

Böyle anlatınca sanki yönetmenin tarafındaymış gibi bir izlenim oluştu mu?? Çünkü Rousek, yaptığı kimi kabul edilemez şeyleri öyle bir şekilde anlatıyor ki, sanki bunları yapmazsa dünyanın sonu gelmiş gibi hissettirmeye çalışıyor.. Çünkü çocuklara hiçbir şekilde güvenmiyor, saygı duymuyor..

Çocuklarsa, AIDS'ten korktukları için prezervatifsiz seks yapmak istemediklerini, Rousek'in onları film çekim süreci boyunca kilit altında tuttuğunu, ücretlerini eksik ödediğini, sürekli bağırdığını, çoğunlukla uyuşturucularla oyuncuları oynattığını anlatıyorlar.. Sözleşme maddelerinde "yönetmenin her istediğini yapmakla" yükümlüler, ancak başlarına gelebilecek herhangi bir şeyde yönetmeni sorumlu tutmayacaklarına dair imza atıyorlar.. Ve yıkım geliyor peşinden: Bir çocuk AIDSli.. Rousek, bir sene önce böyle bir şey olduğunu ancak muhtemelen dedikodu olduğunu belirtirken, AIDSli çocuk, virüsü muhtemelen film çekiminde kaptığını söylüyor..

Slovakya'dan Prag'a gelip, Rousek'i bulanlar var: Hep para kazanmak için..

Film, teknik açıdan Not Angels But Angels'a göre daha iyi, özellikle porno film çekimiyle otopsinin paralel kurguyla verilmesi, filme hareket katıyor; bununla birlikte "ben straight'im" diyen çocukla, "erkeklerle birlikte yatıp da bunu söyleyen aptaldır.." diyen çocuğun da paralel kurguyla bir araya getirilmesi iyi olmuş..

Hayata dair çok şey öğreten filmlerden Telo Bez Duse..

Prömiyer: Underage

2012-01-07T20:21:00.001+02:00

Danny Linsner ile Ohm Phanphiroj yönetimindeki '11 yapımı kısa film Underage, yaşları 11 ile 17 arasında değişen birkaç gündür fahişelik yapanlarla, yıllardır bu işi yapan Taylandlı çocukların, düşler ve umutlara adanmış filmi..

Sorulan sorulara çocukların verdikleri cevaplardan oluşan içeriğiyle Underage, kısıtlı zamanına çok fazla şey sığdırıyor.. Cevaplar çok ağır.. Para/sızlık her şeyin sebebi.. Küçücük, el kadar çocukların bu denli istismar ediliyor olması çok "fazla" geliyor bünyenize..

Tayland, zaten küçük yaşta fahişeliğe zorlanan çocuklarla anılıyor artık.. Dünyanın her ülkesinden insanlar, çocukları rahat rahat sikebilmek, onlara bir daha unutamayacakları travmalar yaşatabilmek için onca yolu kat ediyorlar.. Üstelik utanmadan da bunları anlatabiliyorlar.. Ülkenin içinde bulunduğu bu duruma karşı onca bilinçlendirme kampanyası yapılmış olmasına rağmen, değişen bir şeyin olduğunu söylemek imkansız.. Underage ise erkek çocuk fahişeler konusunda Tayland'dan çıkan ilk belgesel..

Çocukların her söylediği içinize oturuyor, ancak Tao'nun annesinin ölümünden sonra babasının fahişelik yapmasını istenmesi (ve gözyaşları) karşısında ağlamaktan başka bir şey yapamıyorsunuz..

Filmi aşağıda izleyebilirsiniz..

Erkek Çocuk Fahişeler: Not Angels But Angels

2012-01-07T19:15:00.002+02:00

Evet, insanın yüreğini dağlıyor şunu söylemek/duymak ancak, hayat da bir yandan bu gerçekleri yüzümüze çarpıyor.. Çocuk fahişelerle ilgili 2 uzun metraj ve 1 kısa metrajdan oluşan 2.5 filmlik seçki-içinde-seçkiye başlıyoruz..

Seçki-içinde-seçkinin ilk filmi '94 yapımı Not Angels, But Angels Wiktor Grodecki'nin dünyada pek da fazla kişiye ulaşmamış, ancak alanında ilklerden.. Prag'da, tren istasyonunda, bar/"özel" kulüplerde, parklarda müşteri bekleyen ve yaşları 15 ile 18 arasında değişen çocukların ağızlarından dinliyoruz her şeyi.. Annesi babası evden attığı için bu işe başlayan da var, babası Amerika'dan Çekoslovakya'ya göç ettiği için de, parasız kaldığı için de.. Kimi yeni başlamış, kimi uzun süredir içinde.. Belgesel zaman zaman, araya "melek" heykel planları, alta klasik müzik koyarak meselesini fazlasıyla şerbetlendirse de, karşımızda son derece "gerçek" bir dünya duruyor..

Ama en çok: O çocuklarla göz göze gelmek zor geliyor.. Gencecik bedenlerinin haftada en az 3-4 kez satıldığını söyleyerek gözlerinizin içine bakıyorlar.. Birçoğu "yetişkin" gibi davranmayı çoktan öğrenmiş, sigaraları ellerinden düşmüyor.. Ama çocuklar: Atari salonları tek eğlenceleri.. Kazandıkları paranın tümünü orada harcayıp, parasız kaldıklarında yeniden "işe" çıkıyorlar-

pezevenkleri de bunun farkında "kısır döngü" diye tanımlıyor bu durumu..

Pezevenkleri ise son derece sakin bir şekilde yaptığının illegal olduğunu belirterek yaptığı işi anlatıyor.. Polis baskınlarından önce haberdar olup, istasyonu boşaltmalarını, politikacılardan, şarkıcılara, sunuculardan, doktorlara kadar geniş bir skalaya yayılan müşteri portföyünü filan anlatırken de son derece sakin.. Sinirleriniz bu sakinlik karşısında tel tel olurken, belgeselin de daha sorgulayıcı olmamasına şaşırıyorsunuz.. Bu işin mafya ayağı ne durumdadır, 12 yaşındaki bir çocuğun bu "işe" başlayabilmesi neden sorgulanmamaktadır?? Belgeselin sadece 15 yaşından büyükleri konu etmesi de Çekoslovakya'daki yaş sınırından kaynaklanıyor.. Daha aşağı yaşlara indiğinde "suç"u belgeleyeceğinin farkında çünkü..

En çok korktukları şeyi paylaşırken belgesel çok daha ağırlaşıyor, kimi yalnızlık, kimi fakirlik, kimi AIDS derken, bazıları "hiçbir şey" diyorlar.. Bu iş artık para getirmeyene, müşterileri onu beğenmemeye başlayana, naif bir umutla söylendiğini hissettiğiniz daha iyi bir iş bulana, çaresiz bir umutla söylendiğini hissettiğiniz "Amerika'daki müşterim benim için gelene" kadar bu işi yapacaklarını da söylüyorlar.. Filmin üzerinden geçen 18 yıl onları şu an hangi noktalara savurdu, bilemiyoruz..

Meselenin bir de erkek olma/erkeklik ayağı var: Kimi evli ve çocuklu mesela, kimi heteroseksüel olduğunu belirtiyor, iki tanesi biseksüel olduğunu.. Zorunluluklarını dinlerken başka bir nokta devreye giriyor: Miss Jackson'ın (ki, belgeselde kendi geleceğini inşa etmek için didinip durduğu hissini seyirciye geçirebilen tek kişi..) bir yerde dediği gibi: "MTV için çalışmaya başlayacağız.." "Refah" ülkesi Amerika'nın vaat ettiği "kısa yoldan para kazanma", "az çalışıp çok para kazanma" hayallerine kapılan gençler, hayatı Amerika filmlerindeki gibi yaşamak isterken, para denilen nanenin öyle kolay kazanılmadığını, kazanılsa bile hiçbir zaman yetmediğini anlamakta zorlanmıyorlar.. Ancak davetkar Amerika hep onları çağırıyor.. Kapitalizmin ne kadar yıkıcı olduğunu/-abildiğini bu çocuklar -hiç de farkında olmadan, anlatıyorlar size..

Kimi kabul edilemez eksikliklerine rağmen, bence mutlaka izleyin..

Beautiful Thing

2012-01-05T23:12:00.002+02:00

'96 yapımı Hettie Macdonald filmi Beautiful Thing, ilginç bir biçimde yönetmenin ilk yönetmenlik denemesi.. İlginçliği şurada ki, kendisinin sinemalarda gösterilen son filmi de Beautiful Thing.. Sonradan çeşitli diziler ve tv filmleri çekse de, ilk ve tek sinema filmiyle Gay Kimlikle/r seçkisine başlıyoruz.. Lezbiyen Kimlikle/r seçkisi zamanında "gay seçkisi de yap" diye mesaj/mail atanlara itlaf ediyorum bu seçkiyi..

Beautiful Thing, son derece ağır bir gerçek evrende geçiyor.. Ken Loach filmlerini andırır bir şekilde işçi sınıfının ortasındayız.. Anne, bar işletme lisansı almaya uğraşan bir barmen.. Bir oğlu var.. Jamie.. Gay.. Ne iş yaptığı meçhul olan bir sevgilisi var.. Zor bir çocukluk geçirdiğini, oğlunun üzerine titremesinden anlıyoruz.. Onu doyurabilmek için hırsızlık bile yapmış..
Ste var sonra, baba ve abi baskısı altında, aile içi şiddet mağduru.. Artık dayanamadığı bir noktada evi terk ediyor ve Jamie'lerde kalmaya başlıyor.. İkili sevgili oluyor..

Film, bu ağır, kimi zaman taşınamayacak kadar ağırlaşan dünyayı komediye bulayarak anlatıyor, hatta öyle ki -teşbihte hata olmaz, olağanüstü güzel film Neşeli Günler ayarında handiyse.. İngiliz mizahını seviyorsanız filmden fazlasıyla zevk alabilirsiniz.. Kimi zaman klişelere başvurmasını nasıl karşılarsınız bilemem ama: "Futboldan hoşlanmayan gay" klişesi, "tuff guy"ımızın "çek ibne ellerini" tarzındaki eşcinsel-homofobik beyanı/kavgası, aynı yatakta uyuma gerginliği (ki, Ümit Ünal'ın da bu konuda ilginç mi ilginç bir öyküsü vardır, yeri gelmişken belirteyim..) vs..

Hayat gibi bir film Beautiful Thing-
klişeye bulanmak benim de hakkım.. Tüm bu kaosun ortasındaysa Tameka Empson'ın pek şeker oyucnuluğu ve Mama Cass duruyor..

Il Fiore Delle Mille E Una Notte

2012-01-04T21:13:00.000+02:00

Pasolini'nin '74 yapımı filmi Il Fiore Delle Mille E Una Notte, Hayat Üçlemesi'nin de son yapımı.. 1001 Gece Masalları olarak bildiğimiz öykülerin uyarlanması için Pasolini ve set ekibi birçok coğrafyayı dolaşmışlar.. Ancak, Pasolini'nin bu işin altından başarıyla kalktığını söyleyebilmek -üçlemedeki diğer filmlerde olduğu gibi, zor..

Teknik özensizliklerden başlayalım: Üçlemedeki diğer filmler gibi oyunculuklar rezaletin de altında.. Aziz ve Aziza bölümünde Aziz'in yüzüne tam 3 defa sinek konuyor ve kendisi de bunları da eliyle uzaklaştırıyor: Böyle büyük bir prodüksiyonda eh hadi bir tanesi "nazar boncuğu" olarak kabul edilebilir, ancak 3 kere -ve üstelik yakın plan çekimde, gerçekleşmesi kabul edilir gibi değil.. Özel efektlerin rezilliğine hiç girmeyelim, çok da fazla olmamalarına rağmen bu kadar başarısız özel efektleri en son ne zaman gördüm hatırlamıyorum.. Her türlü romantik, erotik, seksi sahne, berbat yönetmenlik tercihleri ve oyunculuk yüzünden heba ediliyor.. Hatta tüm bu yönetim başarısızlığı üçlemedeki diğer filmlerin üzerine öylesine sinmiş durumda ki, karakterin içinde bulunduğu hiçbir duygu "gerçek" gibi görünmüyor.. Pasolini'nin üçlemeyi camp bir sirk olarak üretmediği belli, filmlerin bu çöp hali insanı endişelendiriyor kimi zaman..

Filmdeki hikayelerden en güzeli Zumurrud ve Nur Ed Din (Ed Gein :p) arasındaki aşk.. Her ne kadar Nur Ed Din önüne gelenle yatsa da, finalde aşk kazanıyor.. İblis'in maymuna dönüştürdüğü adam-keşişin hikayesi de Nepal'e vardığında özellikle çanların çaldığı bölümde tuhaf bir etkileyicilik kazanıyor-

nepal fonu ve çan faktörü..

Filmin kurgusuyla üçlemedeki diğer filmlere nazaran daha iyi.. Geçişler en azından bir formüle ("ne okuyorsun aşkım??/Dinlemek ister misin??", "sana hikayemi anlatayım..") dayanıyor ve flashback sonrası hikaye devam edebiliyor.. Müziklerse diğer filmlere göre kötü..

Falan filan..

I Racconti Di Canterbury

2012-01-03T21:39:00.001+02:00

Pasolini'nin Hayat Üçlemesi'nin ikinci filmi I Racconti Di Canterbury, aynı adlı Geoffrey Chaucer romanından uyarlanma.. Üçlemedeki diğer filmler gibi belirli bir bütünlükten yoksun olan filmde, kitapta anlatılanlardan seçme öyküleri izliyoruz..

I Racconti Di Canterbury'nin iki artısı var: Olağanüstü müzikleri ve en azından görüntü yönetmenliğinde belli bir sınırın üstünde durabilmesi.. Onun dışında, Il Decameron'dan hallice bir deneyim bekliyor bizi.. Ancak belirttiğim gibi, The Canterbury Tales görsel açıdan daha özenli olduğu için, en azından sıkılmadan izleyebiliyorsunuz.. Bazı anlarıysa filmin büyüleyebiliyor-

yeşil bahçedeki sahne misal..

Film ve genel olarak üçlemenin lafı geçtiğinde "cinselliğe övgü" ibaresi çok sık geçse de, ban göre ölümle ilgili olan bölümler çok daha akılda kalıcı.. Bununla birlikte ilk filme yer alan, ikinci filmde giderek sesi kısılan, üçüncü filmdeyse esamesi okunmayan eleştirel üsluba da dikkat çekmek gerekiyor.. Ah bir de Pasolini'nin filmde illa yer kaplama isteğine..

Filmdeki korkunç mizah anlayışıyla karşılaşmayı istemezsiniz muhtemelen-

finaldeki cehennem sahnesiyse olağanüstü misal.. Keşke sadece orada geçen bir film çekseydin de, sosyal mesajlarını kendine saklasaydın Chaucer-rolüne-illa-bürünmeye-çabalayacağına-Pasolini diyorsunuz.. Dedim..

Pasolini'nin Hayat Üçlemesi: Il Decameron

2012-01-02T18:55:00.001+02:00

Pier Paolo Pasolini'nin '71 yapımı filmi Il Decameron, aynı adlı Bocaccio kitabından uyarlanan, Hayat Üçlemesi'nin ilk filmi.. Üçlemeyi oluşturan her filmiyle büyük festivallerden ödül alan Pasolini'nin kariyerinin son dönemini incelemek için iyi bir fırsat olacağını düşündüm.. Teknik başarı/başarısızlık, kullanılan yöntemler vs derken, Pasolini son dönemlerinde her filmiyle giderek daha büyük şok dalgaları yaratmaya başlasa da, Salo dahil, bu son filmlerinde hep bir şeylerin eksik olduğu hissine kapılabilirsiniz.. Kendi adıma ben kapılıyorum..

Üçlemenin ilk filmi Il Decameron'sa bu eksiklikten nasibine düşeni fazlasıyla almış, ruh yoksunu bir film.. Herhangi bir sinema öğrencisinin dönem sonu filmi gibi duran teknik özensizliğiyle film, son derece sorunlu bir şekilde ak/m/ıyor.. Öykülerin epizodik olarak art arda dizilmesiyle belki bu kısmı görmezden gelebiliriz, ancak filmdeki rezalet oyunculukları (da) "yabancılaşma" olarak açıklamayacağız değil mi??

Orta Çağ'ın skolastik karanlığında geçen film/kitap, toplumdaki yozlaşmayı anlatıyor: Tabii ki, bundan kiliseyi temsil edenler de paylarına düşeni alıyorlar: Bahçıvanlarla sevişen rahibeler, "kirli" işlerini yaptırmak için adam tutan din adamları, başkalarını kandırarak tecavüze yeltenen din adamaları vs.. Halk da kiliseyi temsil edenlerden geri kalmıyor tabii: Piskoposu soyan ölü hırsızları, papazı kandırıp azizliğe yükselen adam vs..

Aşk konusu da garip: Bir yanda yasak aşk yaşıyor diye kardeşinin sevgilisini öldüren gençlerden birinin de yasak aşk yaşıyor olması; sevgilisi Lorenzo (yukarıdaki fotoğraf da Lorenzo'ya ait..) öldürülen genç kadının sevgilisinin hatırasına sahip çıkışı, eşini aldatan kadın, birbirlerini seven çiftin evlilik öncesi sevişmelerinin yaratacağı skandalın sırf çocuğun zengin olması dolayısıyla örtbas edilmesi vs..

Kıssadan hisse tadındaki bu öyküler son derece özensiz bir şekilde "film" haline getirildiği için, ne yazık ki filmi sevmiyorum pek.. Bununla birlikte meseleyi doktrin bağlamında değil de, kişi/ler bazında ele aldığından filmin kiliseye karşı olan tavrı da çok keskin değil.. Aşk/seks güzellemeleri de kendi içlerinde değilleyenlerini barındırdığından fazlaca umutlu olabildiğim alanları değil filmin..

Eh, bir de finaldeki cümle var.. Belki her şeyin özeti o cümlede yatıyor: Keşke cümle kendi kendini gerçekleştiren kehanet olsaydı filan diyorsunuz.. Dedim..

Gremlins

2011-12-31T01:54:00.000+02:00

Bitmesini istediğim bir yıl '11.. En son '08'in bitmesini bu denli istemiştim.. Yeni yıl, şu ankinden daha farklı gelmeyecek muhtemelen, ama işte: Kimi şeylerin değişmesini umutla bekliyorum.. Sene sonu/yeni yıl filmi için ilkin Breakfast At Tiffany's'i yazacaktım, sonra vazgeçip Gremlins'i seçtim.. Sebebi basit: Kate'in yeni yıl için hissettikleri..

Mucit babanın oğluna yeni yıl hediyesi olarak Mogwai almasıyla gelişen olayların, "Noel Gecesi Kabusu"na dönüşmesini konu eden Gremlins'in bir kuşağı etkilediğini yaşayarak/izleyerek öğrendik.. Gizmo'nun şirinliği, Gremlinlerin espri anlayışı vs.. Filmin arka planındaysa bir babanın çabaları var: Küçükkken hiç dikkatimi çekmeyen bu ayrıntı, her ne kadar komediye bulansa da, dramının naifliğiyle yeri geldiğinde gözyaşlarına boğabilme potansiyeline bile sahip-

moralim bozuk olsa ağlayabilirdim, evet..

Kate'in yaşadığı travma sonrası Noel'den hoşlanmaması her ne kadar senaryo açısından "kızın bir geçmişi olsun.." bağlamında olsa da, Noel hakkında söylediklerinin altını boşaltmıyor.. Ayrıca evet, sevmek zorunda değiliz..

Annenin mutfakta gremlinleri öldürdüğü sahneyle, Barda ve sinemada geçen sahneleri filmin zirvesi.. Gremlinlerin liderinin kaykay ve üç tekerlekli bisiklet üzerindeki sahneleri de müthiş.. Gizmo her ne kadar sevimliliğiyle çocukken kalbimizin bir numarası olsa da, büyüdük(ve kirlendik)çe gremlinleri daha bir sempatik bulmaya başlamış, hatta kimilerimiz işi Gizmo'dan nefret etmeye değin götürmüştü-

onlar kendilerini biliyorlar, ben hala o noktaya gelemedim.. Ama gremlinleri Gizmo'dan daha "şirin" bulduğumu belirteyim..

Göndermeleri, olağanüstü kimi sahneleriyle, yucinematek'in '11'i kapatan filmi oldu Gremlins.. Herkese iyi seneler..

La Piel Que Habito

2011-12-31T01:32:00.001+02:00

'11 yapımı Pedro Almodovar filmi La Piel Que Habito, son derece rüküş bir film.. Almodovar'ın son dönemdeki çoğu filmi gibi benzer temaların iddialı kadrajlarla kolajlanmasından fazlasını bulamadım..

Filmin hikayesi lineer olarak şöyle: Marilia, iki farklı adamdan iki çocuk dünyaya getirmiş bir hizmetçi.. Oğullarından biri evin sahibinden, ki ünlü bir plastik cerraha dönüşüyor büyüdüğünde.. Diğeri ise başka bir adamdan ve "sorunlu.." Sorunlu çocuk Robert'in eşiyle yakınlaşıyor, birlikte kaçıyorlar, araba kaza yapınca Robert'in eşinin vücudu yanıyor, Robert onu tedavi etmeye çalışırken eşi intihar ediyor.. Bir süre sonra Robert'in kızı tecavüze uğruyor ve adamımız da intikam almaya karar veriyor..

Tim Burton Sweeney Todd: The Demon Barber of Fleet Street'i çekerken"kanlı" film çekmek istediğinden bahsetmiş ve ortaya ucube bir şey çıkmıştı.. Almodovar'ın filmindeki tıraş etme sahnesinde aklıma Tim Burton geldi.. Senaryosundaki intikam arzusu, psikopatlık ve twist bağlamında Oldboy'la yarışabilecek düzeyde olan La Piel Que Habito, ne yazık ki, görsel açıdan taşıdığı onca ihtişama rağmen, son derece vasat..

Filmde, çoğu Almodovar filmindeki gibi bir "her şeyden bahsetmeliyim.." tadı alıyorsunuz.. İşte bu her şeyden bahsetme arzusu, filme zarar veriyor: Hiperaktif bir çocuk gibi odaklanma sorunu yaşıyor film: Evet, hepsinden birer tutam var: Bir kadının trajedisi, bir genç kızın trajedisi, bir baba-cerrahın trajedisi, tecavüz eden gencin trajedisi, bir anne-hizmetçinin trajedisi, intikam arzusu, baba-cerrahın eserine olan tutkusunun intikam tutkusunu yenmesi, tecavüz edenin tecavüze uğrama trajedisi, yeni kimliğin kabul edilme süreci, esere olan tutkunun gözleri kör etmesi, geçmişe dönüş arzusu vs.. vs.. Film o kadar çok şeyi konu ediyor ki, hepsini anlatmaya çalışırken odaklanamıyor.. Odaklanamadığı gibi, kimi zaman kaş yapayım derken göz çıkarıyor..

Her şeyden önce bireysel adalet tarafında saf tutarak son derece yanlış yapıyor film: Üstüne üstlük bunu cinsel kimlik üzerinden işleyerek son derece cinsiyetçi okumalara kapı aralıyor: Tecavüz gibi bir suça öngörülen "ceza", bir insanın cinsiyetini değiştirmek oluyor ki, 21. yy hadım etmesinden başka bir şey değil.. Filmin bu bölümleri "fikir.." olarak perdede son derece catchy dursa da, sorunlu olduğu gerçeğini değiştirmiyor.. Meseleye eleştirel bakabildiği tek nokta, Vera'nın Robert'ten intikam aldığı sahne.. Onun dışındaki 6 yıllık sürecin ayrıntılarını anlatırken, hiçbir eleştirel doneye rastlayamıyoruz.. Bir de tabii "hak" meselesi var: Zengin olmanız, evinizde ameliyathanenizin olması gerekiyor tabii hak aramak için.. Filmde polisin olduğu tek sahneyse, "fakir" bir annenin kaybolan oğlunu aradığı ve polisin "ceset ortadan kaybolmuştur.." beyanından ibaret.. Röh..

Falan filan..

Eastern Promises

2011-12-30T16:22:00.001+02:00

Cronenberg'in yönettiği '07 yapımı Eastern Promises'in"en" özelliğinden bahsederek başlayayım: Kariyeri boyunca"sadece kadın oyuncuların vücudunu gösteriyor.." diye eleştirilenyönetmen, Eastern Promises'teki antolojik hamam sahnesiyle eleştirilere sonnoktayı koydu..

Tatiana, 14 yaşında Rusya'yı terk ederek, bir arkadaşısayesinde Londra'ya geliyor, ve tabii ki mafyanın eline/içine düşüyor..Kirill'in başarısız tecavüz girişiminden sonra Semyon işi halledip, uyuşturucuverdikleri genç kadını fahişeliğe zorluyorlar, ve fakat Tatiana hamile kalıyorve kaçıyor.. Olayların fitilini ateşleyen bu kaçış sonrası film, birçok koldanakmaya başlıyor, mafya içi hesaplaşmalar, Anna'nın verdiği mücadele, FSB ajanıNikolai'ın mafyanın tepe noktasına çıkması vs..

Açıkçası filmi diyelim bir Gomorra gibi belgesel tadındaizleyemiyorsunuz, çünkü soğuk savaştan beri Rus'lara (genelleyelim eskiSSCB'ye) karşı oluş/turul/an önyargının izlerini bu filmde de sürmek mümkün..Evet, film birçok gerçeği yüzümüze çarpıyor: Ekonomik zorluklar yüzündenülkelerinden kaçıp başka ülkelerde fahişelik yapmak zorunda kalan/bırakılankadınlara "Nataşa" kültürüne sahip bir ülke olarak biz de çokyakından tanıklık ediyoruz.. Oligarkların inşa ettikleri zengin dünyanıngiderek mafyalaştığını da.. Filmin mekan olarak Londra gibi kozmopolit bir yeri seçmesi de bu açıdan sorgulanabilir: Çok-kültürlülük bağlamı,filmin bir yerinde Stepan'ın ırklar hakkında söyledikleriyle zıvanadan çıkıyor:Çeçenler hakkında söylenenler vs.. Kirill'in hakkındaki (ve alttan alta filmdede hissettirilen) "ibne"liği filan.. Filmdeki karakterlerin eylem/söylemleri,dediğim gibi belgesel tadından uzaklar.. Nikolai'ın aslında bir ajan olması dameseleye iyice tuz biber ekiyor.. Eh, çünkü soğuk savaştan beri biliyoruz ki,Ruslar -hep, "kötü adam"lar, öyle böyle değiller..

Filmin, tek ilginçliği şu: Ruslar'la savaşanlar da (Anna,Nikolai) Rus.. Ancak bu ilginçlik de sorunun "kültürel" olduğunaişaret etmek gibi dezavantaja sahip..

Evet, son derece sert bir film Eastern Promises, ancak bu,dünyada sadece Rus kültürü/ekonomisi/mafyasına ait bir olgu değil: Taylandlıçocuk-fahişeler, Çinli çocuk-işçiler, beyaz kadın ticareti, uyuşturucuticareti, cins hayvan ticareti vs.. Liste uzayıp gidiyor.. Kimi zamandevletleşen organize örgütler hakkında konuşmak için meseleye ırk bazında değilde, daha geniş bir perspektiften bakmak gerektiğini düşünenlerdenim.. Çünkü buörgütler tek başlarına çalışmıyorlar..

Oyunculukların hepsi üst düzey..

"Siktirin gidin.. Orospu.."

A History Of Violence

2011-12-29T17:16:00.002+02:00

[Kahve insanı olmama rağmen, bugün sabahtan beri içtiğim 4. Kupa çay bu..]

Cronenberg'in '05 yapımı filmi A History Of Violence gösterime çıktığında izleyenleri ikiye bölmüştü: Eski Cronenberg dünyasından izler bulamayanlar filmi eleştirirken, Cronenberg'in bu yeni halini beğenenler de olmuştu..

Seçki başladığından beri Cronenberg hakkında pek de konuşmadığımı fark ettiğimden böyle bir giriş yapmayı uygun buldum: Evet, Cronenberg beden üzerine çektiği onlarca filmle kült yönetmenler arasında kendine çok özel bir yer edinmişti.. Kariyerinin zirvesi bana göre Crash olsa da, kendisinin ilk (ve orta) dönemlerini arayanlar da yok değil.. Fimografisine baktığımızda yönetmenin kariyerini 3 döneme ayırabiliriz: İlkin görece düşük bütçeli saf body-horror üzerine yoğunlaştığı dönem, ki kendi adıma bu dönemki filmlerini sevmediğimi belirtmiştim ilgili filmlerle ilgili yazılarda..

İkinci dönemse benim Videodrome'la başlayan "büyüyen" Cronenberg dönemi.. Belli bir dikkat çeken yönetmenin mainstreame yaklaştığı bu dönem, sadece body-horror değil, felsefik, psikolojik ve sosyolojik donelerle zenginleştiği için Cronenberg'in en kayda değer işlerini içeriyor..

Üçüncü dönemse Spider'la başlayan "yıldız stüdyo yönetmeni" dönemi.. Bunun getirileri kadar, götürüleri de oldu.. A sınıfı oyuncularla çekilmiş, dünya çapında gösterime giren filmler ödül sezonlarının değişmezleri arasına girmeye başlarken, Cronenberg'in alışıldık imgelerinden uzaklaşmaya başladığının göstergesiydi.. Aslında buradaki şey, bana kalırsa Cronenberg'in meseleye salt "beden" üzerinden bakmaktan vazgeçmesi.. Zira psikolojik/felsefik altyapısının ne denli güçlü olduğunu bildiğimiz yönetmen "ruh"u da meselesine dahil ediyordu.. Ancak "somut" şeyler görmeye alışkın bünyeler bu yeni-Cronenberg'e uyum sağlamada zorlandılar..

A History Of Violence'sa çok iddialı bir isme sahip olma handikabı dışında herhangi bir falso içermeyen bir yapım-
geçmişe döndüğümde filmin bu iddialı isminden dolayı adeta antropolojik bir araştırma içereceğini düşünmüştüm, evet :((

Amerika'nın artık işlene işlene eprimiş, banliyö yaşamına, diğer banliyö filmlerine oranla çok daha kesif bir noktadan bakıyor A History Of Violence: Yıllardır aynı yastığa baş koyduğunuz, çocuklarınızın babası aslında "o" değilse neler olur?? Filmin finali bu açıdan çok manidar: Taşıdığınız onca acıya rağmen, aynı masaya oturup yemek yersiniz..

Film de bu "aynı"lığı oldukça karamsar bir şekilde vurguluyor: Evin kızı çığlık atarak uyandığında tüm aile, son derece plastik bir samimiyet halesi altında bir araya geliyor.. Sabah kahvaltıları, beyzbol maçındaki "son dakikada" maç alma olayları, otelde gerçekleştirilen ponpon kız fantezileri filan: En kitschinden bir Amerikan ailesi izlediğimiz.. Tom'un dükkanına gerçekleştirilen saldırı sonrasında bu cilalı yüzeyden eser kalmıyor.. Başta inanılmayan şeyler (Tom'un Joey olduğu, çocuğun kendine olan güveni..), zamanla gerçekleşmeye başladığında aile büyük bir trajediye sürükleniyor.. Çocuk uzaklaştırma alıyor, Tom adam öldürmeye devam ediyor, Edie şerife yalan söylüyor.. Ailenin bireyleri, başlangıçtaki kitsch dünyalarına geri dönmek için insanüstü bir çaba sarf ediyorlar.. Dönüyorlar da..

Edie'nin yaşadıklarının çok da iyi ayrıntılandırılmadığını düşünüyorum, aslında bu denli testosterona bulanmadan, çok daha psikolojik bir film olabilirdi A History Of Violence: Edie'nin iç dünyası (ki, korkunç bir travma aslına bakarsanız, kocanızın eski bir mafya tetikçisi olduğunu öğrenmek) hakkında bir "kadın filmi" yapılabilirdi..

eXistenZ

2011-12-28T20:24:00.004+02:00

[Kimse de demiyor ki aga kronolojik olarak gitmen gerekirken film atlamışsın diye..]

David Cronenberg'in '99 yapımı filmi eXistenZ, örneğine pek de sık rastlamadığımız bir gerçek/lik üzerine.. Ya dünya, bildiğimiz gibi değilse??

Biliyorsunuzdur: Second Life'ın artık gerçek hayattan hiçbir farkı yok.. Net erişiminiz yoksa bir benzerini Sims karakterlerinizle yaşayabilirsiniz: Uzun süredir ilk-orta-lise çağındaki kızlarımızsa Stardoll dünyasında yaşıyorlar, bir kısım gençlik günlük programlarını Ogame saatlerine göre yapıyorlardı.. Tabii, teknoloji de gelişti, Wii'yle joystick anlayışımız değişti, Guitar Hero enstrümanlarıyla virtüöz bile olduk (South Park'ın çok güzel bir bölümü vardı bununla ilgili), Microsoft'un şimdiye dek kullandığımız joystickleri devre dışı bırakan teknolojisi Kinect filan derken, oyun dünyası alıp başını gitti.. Haliyle böyle dönemlerde eXistenZ'in tartışmaya açtığı konulara daha fazla eğilmek gerekiyor-

ya da oyununuzu oynamaya devam edin..

eXistenZ'in başlangıcında oyun tasarımcısı Allegra'ya suikast girişiminde bulunuluyor ve Ted'le ikisi kaçmaya başlıyorlar.. Allegra eXistenZ'in yeni versiyonunun zarar görüp görmediğini anlamak için güvenebileceği bir "arkadaş"la oyuna bağlanmak istiyor, bununla birlikte Ted'in bioportu yok.. Ted, bioport sahibi oluyor ve oyuna bağlanıyorlar.. Orada yeni bir oyunu denemeye başlayan ikili, kendilerini adeta bir savaşın içinde buluyorlar: Gerçekçiler (underground oluşum) ve sanal gerçekçiler (oyunun 3. katmanındaki şirket..) arasındaki savaşta Allegra ve Ted de karşı karşıya geliyorlar finalde.. Ancak bu final, filmin finali değil.. Twistle asıl gerçe/kli/ğe dönüyoruz, ancak filmin muallak finaliyle "uygarlığın huzursuzluğu"nu yaşarken buluyoruz kendimizi..

Her şeyden önce filmle ilgili belirtmem gereken bir şey var: Ted'in Allegra'nın bioportunu dillediği sahne inanılmaz erotik ve fetişist-

en az bu sahne kadar erotik ve fetişist bir sahne de Shallow Grave'de vardı..

Twiste kadar bizzat sanal gerçekliği yaratan kişi olarak tanıdığımız Allegra, twistten sonra karşımıza son derece katı bir gerçekçi olarak çıkıyor.. Allegra'nın benzin istasyonundaki gerçekliği duyu organlarıyla kontrol ettiği sahne bu yönden öne çıkıyor: Ted içerideyken, Allegra duvara dokunarak, yerden toz kaldırarak, taş atarak adeta bir kör gibi eXistenZ'in evrenini keşfederken, ironik bir biçimde karşısına mutant çıkıyor.. Benzer şekilde Ted de Ski Club'da kaldıkları yerde sarı bir sandalyeye "dokunarak" gerçek olup olmadığını sorguluyor.. Beş duyumuzla algılayabildiğimiz için "gerçek" sandığımız evren, doğrudan sinir sistemimize bağlanan podlarla bir oyunun parçasına dönüşürse ne olur peki?? Öyle bir durumda hangi algımıza güvenebilir, gerçe/kli/ği nasıl tanımlayabiliriz?? Ucuz bir b-film tanıtımıyla devam edersek: Gerçe/kli/ğin Peşinde: eXistenZ, bu sorgulamayla da yetinmeyip konu ettiği savaşla iki grubu karşı karşıya getiriyor..

eXistenZ, makineyle insanın iç içe geçtiği bir singularity evreninde değil, muhtemelen ondan bir önceki dönem olacak makine-insan birleşimi hakkında öngörülerde bulunuyor.. Savaş da bu yüzden çıkıyor zaten: Bir sonraki evreye geçip makinelerle bilincimizi bütünleştirmek mi, yoksa "bu" şekilde kalmak mı?? Sonraki dönem üzerine birçok eser bulmak mümkün, ancak eXistenZ, öncesine odaklanarak geçişin o kadar da kolay olmayacağını imliyor.. Bu yönüyle aslında benzerlerinden son derece ayrıksı bir noktada duran bir film eXistenZ: Zira örneğin bir Matrix gibi apokaliptik siber dünyada geçen filmlerde bu geçiş "zaten" yaşanmıştır, isyan bu geçişten sonra çıkmıştır..

Oldukça etkili bir "şey" eXistenZ.. Ayrıca o podlardan ben de istiyorum.. Bir de çoğu kişinin tiksindiği Çin lokantasındaki sahne iştah açıcı olmasa bile oldukça "güzel.." İlginçtir, Jude Law'ın en "güzel" göründüğü sahne de o..

Hugo

2011-12-20T19:43:00.001+02:00

Martin Scorsese'nin '11 yapımı filmi Hugo'yu ancak bugün, ve hatta A Dangerous Method yerine seçerek, izleyebildim-

çalışmak kötüdür..

Filmin hikayesini özetlemekle uğraşmayacağım.. Bahsetmek istediğim şey Martin Scorsese'nin tutkusu-

başka bir şey daha var, ona sonra geleceğim..

İlk olarak '90'da sonrasında da '07'de kar amacı gütmeden sinema vakıfları kurarak eski filmlerin restorasyonunu üstlenen bir figür her şeyden önce Martin Scorsese: Hatta ülke sinemamızın önemli filmlerinden Susuz Yaz'ın ve Hudutların Kanunu'nun restorasyon işlemleri için gerekli ücreti de World Cinema Foundation sağlamıştı.. Sinemaya ne kadar değer verdiğini de takip ediyorsanız, biliyorsunuzdur.. Açıkçası belli bir dönemdir (Gangs Of New York'la başlayan bir süreç diyelim) Scorsese filmi izlemek istemiyordum.. Gangs Of New York'u beğenmemiştim, sonra ne olduysa Oscar muhabbetinin cılkı çıktı, Departed bana göre tam bir fiyaskoydu.. Oscar sonrası da Scorsese sinemasına uzak kalmaya devam ettim.. Ta ki Hugo'ya kadar..

Hugo'yu izleme sebebimse üstteki paragrafın giriş cümlesinde yatıyor: Bir sinema-sever olarak Martin Scorsese figürü.. Bu figür bana "yönetmen" Scorsese'den daha çok hitap ediyor.. Hugo'da da işin teknik kısmını bir yana bırakırsak, filmin ruhuma dokunduğu anlar da tam olarak "yönetmen" Scorsese'nin değil, sinema-sever Scorsese'nin devrede olduğu anlara denk düşüyor.. Melies'in -kendi ağzından- geçmişini anlattığı o olağanüstü bölüm mesela: Gözlerim doldu.. Benzer şekilde teşekkür konuşmasını yaptığı sahnede de.. Çünkü oradaki şey -nasıl desem, saf-sinema-sevgisi.. Scorsese'nin de bir yönetmen olarak Melies'e karşı duyduğu sevgi-saygıyı hissedebiliyorsunuz o sahnelerde.. Ben hissettim, hatta teşekkür ertesinde perde açıldıktan sonra ağlamaya başladım..

Öte yandan, Melies'i sinema-tv öğrencilerinden daha fazlasına tanıtma gibi bir işlev görüyor Hugo.. Ki, değinmek istediğim diğer konu da bu: Artık çoğu şeyi sinemadan öğreniyoruz: Yunan mitolojisi, Facebook'un kuruluşu, önemli şahsiyetlerin hayatları, uzak-yakın geçmişteki kültürel/siyasi olayları vs.. Evet, modern insanın vakti pek yok belki, ama; filmler aracılığıyla öğrendiklerimiz yeterli mi?? Dahası bu filmlerde edinilen "hap" bilgilerin, şöyle bir zararı olabilir mi: Aynı şeyleri bilen/konuşan bir toplum.. Ortadaki handikap bu: Melies'i geniş kitlelere -yeniden, tanıtmak evet büyük bir güzellik; fakat bununla birlikte Melies hakkında hep "aynı" şeyleri konuşacak bir kitle de oluşturuyor bu.. Bunu filmi eleştirmek adına söylemedim, genel olarak Hugo'dan bağımsız bir tespit..

Film görsel açıdan müthiş: Açılış sahnesinden itibaren içinden çıkamıyorsunuz-

3-dli yorum oldu :))

Ben Kingsley ve Helen McCrory ışıl ışıllar.. Saatin dev sarkacının sallandığı sahnelerse olağanüstüydüler..

Sinemayı seven herkesin de izlemesi gerektiğini düşünüyorum: Melies'in modasını "geçiren" zaman, "şu anki" tekniklerin modasını da geçirdiğinde birileri de Martin Scorsese hakkında film yapar mı??

"Hepsine hükmedecek tek sinema, hepsini o bulacak: Hepsini bir araya getirip, salonda birbirine bağlayacak.."

Persona

2011-12-18T13:48:00.001+02:00

Ingmar Bergman'ın '66 yapımı filmi Persona, La Pianiste hakkında yazarken, adını andığım filmlerden biriydi: "Bana göre sinema tarihinin en iyi/ayrıntılı işlenmiş s&m portresiyle karşı karşıyayız.. Eylemleri belki "tuhaf" geliyor Erika'nın, ancak öylesine gerçek ki, bir noktadan sonra biyopsi seansındaymışsınız gibi hissediyorsunuz: Erika'dan alınan parça/lar patolojiye gönderilip inceleniyor: Filmin/kitabın beni en çok etkileyen yönü de tam olarak bu-

filmi/kitabı başyapıt seviyesine yükselten de: Benzer bir hissi de Ingmar Bergman'ın Persona'sında yaşıyorum: Elisabeth Vogler karakteri de bana göre sinema tarihinin en iyi/ayrıntılı işlenmiş narsisist portresi.."

Önce Vogler: Kimseyle konuşmaması bir savunma biçimi aslında: Bağımlı (olduğu) ilişkileri inkar etmek için.. Eşini ve çocuğunu terk ediyor, dahası kendisini seven/beğenen onca seyircisini, kariyerini.. Film sürecindeyse Alma'ya karşı olan bağımlılığını.. Soğuk ve ilkel.. Alma'nın başlangıçtaki iyi niyetli yaklaşımlarına, arkadaş olma çabalarına uyumlu yanıt veriyor gibi görünürken "yüzeyde", derinde ona karşı "hiç"ten başka bir şey hissetmediğini anlıyoruz, Alma anlıyor.. Alma'nın her türlü "sen de beni önemsiyorsun.." çabalarının karşısına yüksek bir duvar gibi dikiliyor: "Hayır.."

Çünkü Vogler, derin ilişkiler kurabilen biri değil.. Onu adeta psikopatlaştıran bir sömürü sistemi de var üstelik.. Gece Alma'nın yanına gitmesi, ona "masada uyuyakalacaksın.." demesi, ertesi sabahki reddi.. Her şeyden önemlisi: Alma hakkında yazdığı mektubu Alma'nın okumasını istemesi..

Alma'ysa, işinde ve açıkçası hayatta da yeni bir kadın: Süregiden bir ilişkisi var, evliliği düşündüğü.. Gayet iyi niyetli olduğunu da anlıyoruz.. Ancak, Vogler'in yanında tükenmeye başlıyor ve biz "normal" bir karakterin çözülüşünü izliyoruz.. Her şeyi o mektup başlatıyor.. "Gerçek"leri öğrenen Alma, çaresiz bir umutla Vogler'in onunla konuşmasını -varlığını onaylamasını, istiyor: Bunun içinse kaynayan suyu Vogler'in üzerine dökme noktasına kadar ileri gidebiliyor.. Alabildiği tek yanıt ise bir "hayır.." oluyor..

Persona, son derece incelikli bir şekilde narsisist bir aktarımın/ilişkinin anatomisini çıkarıyor.. Vogler Alma'ya yönelik yıkıcı tondaki değersizleştirme tavrı/tarzını Alma'ya aktarıyor: Filmin climaxinde Alma'da vücut bulan yıkıcı tarz da aslında Vogler'in yıkıcılığından başka bir şey değil: Aktarım.. Vogler, bağımlı olmadığını, yardıma muhtaç olmadığını hissedebilmek zorunda -kişisel bütünlüğünü koruyabilmek için.. Bu yüzden Alma'nın değer verdiği "iyi" şeyleri yıkıyor; zaman zaman cinsel bir boyut da kazanan arkadaşlıklarını sabote etmesi de bu yüzden.. "Bu" şekilde devam ederse çözülen kendisi olacak zaten.. Kendini korumak için Alma'ya saldırıyor.. Alma'nın kırdığı bardakla giriştiği ufak suikast da benzer bir yaklaşım içeriyor.. Ancak, finalde "bütünlüğünü" koruyan yine Vogler oluyor.. Tecrübesizliğinden ziyade "normal" olması dolayısıyla yenik düşüyor Alma, narsisizmin o kötücüllüğüne..

Filmin ışıkları, oyunculukları, yönetimi her şeyi olağanüstü güzellikte.. Narsisizmin karanlık doğası üzerine bir etüt..

Spider

2011-12-15T13:27:00.001+02:00

[Bir an kendimi şirket-içi mail yazıyormuş gibi hissettim..]

Cronenberg'in '02 yapımı filmi Spider, eşine çok az rastlanabilecek güçte bir film: Bu gücünü girift kurgusundan, gösterişli oyunculuklarından filan almıyor bana kalırsa: Uyarlandığı romanı, çok nadir anlarda yalpalasa da, büyük bir ustalıkla perdeye aktarabilmesinden alıyor..

Spider, şizofren bir çocuk.. Babasının annesini aldattığını, öldürdüğünü "görüyor.." Annesi öldürükten sonra yerine gelen fahişe-anneyi öldürüyor.. Akıl hastanesine kaldırılıyor, büyüyor; çıkınca bu defa rehabilitasyon merkezinde kalmaya başlıyor.. Ancak merkezin olayların geçtiği yere yakınlığından gün içindeki gezilerinde geçmişindeki travma/lar yeniden ortaya çıkıyor.. Bu defa merkezin sahibini öldürmeye teşebbüs ettiğinde, yeniden akıl hastanesine gönderiliyor..

Öyküsünü lineer olarak özetlemeye çalıştığım filmin kurgusuna zamanla alışılıyor -"parçaları birleştir.." Ancak, kimi anlarda kamera ikili oynuyor.. Olaylara sadece Spider'ın gözünden baktığımız anlar her ne kadar çoğunlukta olsalar da, kimi yerlerde kamera tarafsız hale geliyor: Her ne kadar seyirciye yardımcı olmak için böyle bir yöntem seçildiyse de, filmin o şizofrenik evrenine zarar veriyor bu tercih.. Zira ölen kadının "gerçek" anne olduğunu bize göstermesinin bir önemi kalmıyor bu sahnede..

Şeyleşen insanlar: Spider, farklı yüzde gördüğü (ve kötü olduğuna inandığı) karakterleri birer birer Yvonne'laştırıyor: Aslında bu (da) annesinin karanlık t/arafı.. Psikotik ve sınır durumların birincil savunma mekanizması splitting/bölme olduğundan aynı insanın iyi-kötü olarak bölünmesi klasik bir tablodur.. Çünkü psikotik ve sınır durumlar, nevrotik ya da diğer insanlar gibi insanları bütün olarak değerlendirme yetilerinden büyük oranda yoksundurlar..

Bu yüzden de filmde iki anne izliyoruz: Biri adeta azizeyken, diğeri adeta bir şeytan.. Barda göğsünü gösteren fahişe çabucak annenin suretine bürünüyor bir süre sonra, Mrs. Wilkinson da aynı şekilde.. Bu "kötü" anne, "iyi" annenin tüm iyiliğini/güzelliğini yok ediyor.. Oedipus evresinde babanın düşman olarak algılanmasıyla, anneye duyulan sevgi/çekimi filmde mevcut.. Bununla birlikte Spider bu kompleksi sağlıklı bir şekilde sonlandıramıyor, çünkü kökenleri çok daha eskilere, oral döneme, dayanan ve o zamandan beri etkisinde olduğu saldırganlık, gerçekleri çarpıtarak algılamasına ve handiyse gerçeklikten tamamen uzaklaşmasına yol açıyor: Böyle bir durumda da üzerine bir yılan gibi çöken Oedipus'un altında kalıyor.. Babaya duyulan nefret baki kalırken, anneye duyulan sevgi/özlem yerini yıkıcı bir nefrete bırakıyor: Gaz tankı..

Akıl hastanesinde geçen onca senenin ardından travma olduğu gibi karşısına dikilince bu defa, yine aynısı oluyor.. Wilkinson kötü-annenin suretinde canlanıyor yine ve -yine, aynı tablo çıkıyor ortaya..

Bir şizofrenin gerçeklik algısını son derece etkili bir şekilde sunan filmin en büyük artısı, kesinlikle Miranda Richardson'ın inanılmaz oyunculuğu: İyi-anneyken de, kötü-anneyken de müthiş.. Açılış jeneriğiyse çok şık ve klasik..

Crash

2011-11-28T12:47:00.001+02:00

Cronenberg'in '96 yapımı filmi Crash'a bayılıyorum -her defasında..

Vampir mitine aşinayız hepimiz: Crash'taki "kabile"yi de benzer bir şekilde konumlandırıp, onların buram buram fetişizm kokan kurallarına göre filmi izlediğimizde Crash kültleşiyor; öyle ki kimi sahnelerde kendinizden geçmeniz bile olası..

Bununla birlikte "gerçek dünya" kabul ettiğinizde filmi saçma, dahası anlamsız bulmanız da mümkün: Ki, bunca seveni kadar, nefret edeninin olmasını da açıklıyor bu: Çünkü son derece dürtüsel bir şekilde hareket eden karakterlerin, "hani marjinal bizdik??" tandanslı yaklaşımları kimi bünyelere de son derece itici, bayağı gelebilir normal olarak..

Filmde, bir kaza sonrası adeta underground bir oluşumun parçası olan James ve o grubun yaşadıklarıyla, James'in eşinin "dışarıda" kalmışlığını izliyoruz.. Öncesinde de James ve eşi son derece açık bir ilişki yaşıyorlar: Birbirlerini aldatıyorlar, hatta bundan birbirlerine de bahsediyorlar.. James, kaza sonrasında gruba dahil olurken, eşi uzun süre dışarıda kalıyor: Hatta onlar gibi olmak/hissetmek için hem kendisi çabalıyor, hem de Vaughan ve James tarafından "zorlanıyor"-

bu kısma sonradan geleceğim..

Dürtüsel eylemleri kadar dudak uçuklatacak fetişizmleriyle de öne çıkan gruba uyum sağlamada James hiç zorlanmıyor, bu noktada da Vaughan'ın belirttiği, filmin de mottosuna dönüşen söylem devreye giriyor: Trafik kazaları seksüel enerjimizi özgür bırakmada katalizör görevi görüyor.. James bu süreçte bilinçaltı egemenliğine daha fazla giriyor, Vaughan'la eşcinsel deneyim, vücut yaralarına karşı fetişizm, röntgencilik; filmin başında James'te olup olmadığna dair pek de bilgi sahibi olmadığımız bu dürtüler kaza sonrası teker teker yüzeye çıkıyorlar.. Bu açıdan film James'in kendini bulması üzerine-

vampir mitiyle devam edersek: Vampir tarafından ısırıldıktan sonra vampire dönüşmek gibi..

Beri yandaysa James'in eşi var: Kazayı "yaşamayan", bu yüzden de tutuk kalan Catherine, bunun olması /özgür hissetmek için Vaughan'a "kendini sunuyor.." Ancak araba yıkama ünitesinde geçen oldukça antolojik bu sahnede, Catherine bir yerden sonra vazgeçmek istemesine rağmen, Vaughan onu zorluyor ve "sunuş.."la başlayan sevişme, tecavüze dönüşüyor.. Bununla da bitmiyor, Vaughan onu kaza yapması için taciz ediyor defalarca, ancak Catherine kendini serbest bırakmıyor, filmin sonuna doğru bu defa James Catherine'i zorluyor, ancak kadın kaza sonrası bile o ruh haline giremiyor, James'in "belki başka sefere canım" demesi de bu yüzden..

Trafik kazaları ve orgazm arasında kurulan paralelliğin bir adım ötesi de var: Kaza yaparak ölmek: Seagrave ve Vaughan'ın ölümlerinde adeta varoluşçu bir tat var: Tıpkı klasik mastürbasyon yöntemleri yerine daha extreme yollara başvurmak gibi (autoerotic strangulation, örneğin..) Hazzın sınırlarını keşfedebilmek için ikisi de giderek daha uç noktaları deniyorlar.. Hatta bunu gösteriye bile dönüştürmüş durumdalar, "daha fazlasını iste"dikleri anda, özenle hazırlanmış son gösterilerini yapıyorlar..

James'in giriştiği seksüel eylemlerden en tahrik edicisi elbette ki Gabrielle ile olanı: Buradaki eylemin kökenleri antropolojinin kendisinde yatıyor.. Ancak, son derece şık duruyor filmde, kabul edelim..

Filmde yer alan fetişlerle pek ilginiz yoksa film son derece itici gelebilir demiştik.. Filmi illa gerçeklikle bağdaştırmak istiyorsak travma sonrası stres bozukluğuna dair farklı bir yaklaşım olarak kabul edebiliriz: Alışılageldik kuramlarda travmaya maruz kalan kişilerin travmaya yol açan etkenlerden uzak durmaya çalıştıklarını biliriz: Bu bağlamda da James'in yeniden araba kullanmak için uzun bir süre beklemesi gerekirdi.. Oysa, travmanın çok kısa bir süre ertesinde kendisine aynı arabadan alıyor James.. Kaçış sendromu?? Belki, ancak filmin önemli bir bölümünün ayrıldığı James Dean (ve ölümüne yol açan trafik kazası) faktörü düşünüldüğünde film ilginç bir alegoriye de dönüşebiliyor-

altını deşmek size kalmış..

Ağız sulandıran bir film Crash, bunda James Spader ve görkemli yüzünün de payını inkar etmiyorum.. Ancak filmin en kötü yanı, kadın bedenlerini sergilemekte gösterdiği özeni, erkek bedenlerine göstermeyişi.. Müzikleri ise olağanüstü..

M. Butterfly

2011-11-20T19:21:00.001+02:00

David Cronenberg'in '93 yapımı filmi M. Butterfly, oldukça güçlü temasıyla öne çıkan, nasıl diyelim, sansasyonel bir film..

'64 yılında Çin'de başlayan film/oyunda, Rene bir akşam gittiği opera dinletisindeki divaya aşık olur ve aralarında "yasak" bir ilişki başlar; zira adamımız evlidir, Çin'deyse (genelleyelim: Uzak Doğu'da) kadınlar o kadar özgür değillerdir.. Zaman geçtikçe opera sanatçısı Sono'ya daha çok bağlanan Rene, ondan aldığı bilgileri elçilikteki üstlerine bildirir; ancak Sono da aynısını yapmaktadır.. İki "ajan"ın çalışmasından galip çıkan Sono olur, Rene Paris'e gönderilir.. Eşinden boşanır, zaman geçer.. 4 yıl sonra Sono karşısına çıkar ve yeniden manipüle olan Rene yakalanıp, mahkemeye çıkarılır.. Tanık olarak Sono çağırılır ve işler değişir.. Rene erkektir.. Olaylar gelişir..

Yaşanmış bir olaydan esinlenen, oyun ve film, ünlü opera Madame Butterfly'daki rolleri ters-yüz etme gayesiyle yola çıkıyor: Uzun bir süre bunu başarıyor da: Operadaki aşkı ters çevirip, Batılı erkeği Doğulu kadına aşık etmek, dahası onun "yalan"larına inandırmak, hatta ona taptırmak dediğim gibi belli bir süreye kadar tıkır tıkır işliyor; öyle ki emperyalizm metaforu Sono'nun bedeninde ete, kemiğe bürünüyor.. Ve fakat, iyi-Batı imgesi peşimizden ayrılmıyor, sono "aşık" rolü yapabilecek kadar soğukkanlı olduğu gibi, üstelik bir de erkekmiş.. Cezaevine gönderilirken de kendinden emin tavrı filan..

Ne oluyor?? Finalde intihar eden Butterfly Rene için üzlüyoruz.. Oyun-film operayı başarılı bir şekilde ters-yüz etse de, simgesel açıdan yine (ve hep) Batı'nın yanında saf tutuyor..

Aşkın cinsiyetten bağımsız olduğu konusu ise film özelinde biraz karışık: Çünkü Rene karşısındakine "kadın" olduğu için aşık oluyor.. Eşcinsel olduğuna dair tek bir donemiz yok.. "Kadın" sandığı, bekaretini "aldığı, çocuk sahibi bile olduğu kadının erkek olduğunu öğrendiğinde sevgisini sürdürebilmesi konusu (genel anlamıyla) cinsiyetten bağımsız değil.. Çünkü Rene gerçek-Sono'ya değil, kadın-Sono'ya aşık olmayı sürdürüyor.. Gerçeğe değil de surete aşık olmaya Possesion hakkında yazarken değinmiştim biraz.. Eşcinsel bir aşk değil özünde M Butterfly..

Filmin müzikleriyse olağanüstü..

Naked Lunch

2011-11-17T23:16:00.001+02:00

David Cronenberg'in '91 yapımı filmi Naked Lunch, her seferinde büyük bir iştahla izlediğim filmlerden..

Film, karısını "öldüren" William Lee'nin yazma serüvenine odaklanıyor: Filmin hikayesinde pek de bir şey yok.. Ancak bir yazarın bilinçaltı-ülkesinde tura çıkıyoruz.. Ve bunlar o denli güzeller ki, başta belirttiğim oburluğumun sebebini açıklıyor..

İlk cinayetle Interzone'un sınırlarına giriyoruz: Tuhaf bir dünya, herkes herkesi tanıyor, bilgiler çok hızlı ulaşıyor ve ajanlar her yerdeler: İlkel bir coğrafya.. William aldığı direktiflerle ilerliyor.. Böcek-daktilolar, rent-boylar, Fadela, şu bu derken, kendisi hakkında genel bir kanıya varabiliyoruz: Hadımlık endişesi (Kiki'nin öldüğü sahne, birden çok "çıkıntısı" olan, sperm-benzeri sıvı akıtan daktilolar), homofobi-eşcinsel doğayı kabullenme ikilemi (örnek vermeme gerek yok sanırım), cinsel kimlik sorunları ("fallik kadın-anne" Fadela'nın penis/i yerine kullandığı kırbacı, purosu; Benway'e dönüşümü), oral dönem ağız-anüs-vajina ortaklığı, meme-penis yer-değiştirmesi gibi g/örüntülerle hakikaten çok klasik ve ayrıntılı bir "bilinçaltı portresi"yle karşı karşıyayız..

Filmdeki sembolleri çözmekle uğraşmak istemiyorsanız da, filmin içine girmek için çabalamanız gerekiyor: Çünkü Naked Lunch, seyircisinin katılımını istiyor.. Eminim ki, başka bir yönetmen bol bol dış sesle hikayeyi "anlaşılır" bir düzleme çekerdi, ancak Cronenberg her zamanki soğuk (ve kimi zaman sırf bu yüzden itici görünen) üslubunu koruyor.. Bununla birlikte film, circle kurguya sahip olduğundan "başka" bir ölümle, "başka" bir evrene geçip, başladığımız yerden pek de uzaklaşamadığımızı hatırlatıyor..

Beri yandaysa kitabı perdeye aktarırken zaman/sızlık konusunda hataları da yok değil: İlk tarih olarak '53 yılını veren filmde '55 tarihli Allen Ginsberg şiirinin ne işi var misal?? Kitapta yerini bulan pasajları filme eklemlerken sıkıntılar da baş gösteriyor: William S. Burroughs'un kitabındaki ağır Allen Ginsberg etkisi filmde de fazlasıyla hissediliyor, bu anlarda filmden uzaklaşmak mümkün (özellikle de William'ın Yves'e hikaye anlattığı sahnelerde..) Bu uzun monologlar filmin fizik-ötesi haline zarar veriyor bana kalırsa..

Her mide için uygun bir seçim olmasa da herkese afiyet olsun..

Dead Ringers

2011-11-16T23:16:00.001+02:00

'88 yapımı Cronenberg filmi Dead Ringers, nedense bana hitap etmeyen filmlerinden.. İkiz gibi bir şeye tahammül edemeyeceğimden de olabilir bu..

Film, tek yumurta ikizi jinekolog kardeşlerin ayrılma-birleşme hikayesi üzerine kurulu: Bev "sakin" olanı, Elly'yse dışa dönük.. Claire'in hayatlarına girmesiyle işler iki kardeş için değişiyor: O zamana kadar kadınları ortak kullanan kardeşler, bundan pek de şikayet etmezken, Bev'in Claire'e aşık olması durumu değiştirmeye başlıyor.. Uyuşturucu problemi, aldatılma, mesleki çöküş derken iki kardeş ayrılıyor..

Filmde en çok öne özellikle Bev'in bilinçdışında kardeşine karşı hissettiği haset ve etkileri çıkıyor: Elly'deyse "bağımlı" bir figür görüyoruz.. "Mağdur" görünen Bev, aslında hiç de öyle değil, aksine oldukça da manipülatif olduğunu söyleyebiliriz.. Kardeşini kendi suyuna çektikten sonra yarı-bilinçli bir şekilde öldürmesi sonrasında ona sarılması pek de bir anlam ifade etmiyor-
oral dönem saldırganlığı..

Ki ikiz ol/arak doğ/mak bu açıdan son derece örseleyici bir şey bana kalırsa: Paylaşamamanın azabı..

Filmse anlatmaya kalkıştığı öykünün gereklerini yerine getirse de, üzerine ölü toprağı serpilmiş gibi, son derece yavan bir şekilde ilerliyor.. Bir de Jeremy Irons doğru bir seçim değil bana kalırsa..

The Fly

2011-11-15T22:55:00.001+02:00

Cronenberg'in '86 yapımı filmi The Fly, pesimist bir süper kahraman filmi.. Aslında Scanners gibi "çılgın bilim insanı tanrıcılık oynamaya kalkar ve cezalandırılır" deyip işin içinden çıkabilirdim ancak, filmi ciddiye aldığımdan dolayı biraz daha didiklemek istiyorum..

Klasik süper kahraman hikayelerini biliriz: Mutasyon sonucunda üstün yetenekler kazanan biri, birisi iyilik için savaşır.. The Fly'da da başlangıçta benzer bir tablo hakim: Sosyal açıdan pek başarısız olan dahi-bilim insanımız ışınlanmayı mümkün hale getirdikten sonra elbette ki, bunu kendi üzerinde (de) deniyor: Ancak ışınlanma kabinine giren sinekle dnaları birleşiyor ve adamımız sinek-insana dönüşmeye başlıyor: Başlangıçta her şeyden memnun, zira fiziksel güçleri artıyor, kendine güveni geliyor vs.. Tam da bu noktada film kırılıyor, mutasyon ilerlemeye başladıkça durum tersine dönmeye, yıldız-çocuk ucubeleşmeye başlıyor..

Film, bahsettiğim gibi süper kahraman film türüne uygun bir şekilde ilerliyor, dahası türe özgü öğeleri bünyesinde barındırıyor, climaxte iyi-kötü savaşı bile var: Ancak roller değişmiş bir şekilde izliyoruz bunu; çünkü The Fly süper-kahramanların yıllar süren çizgi roman, tv, sinema gibi mecralarındaki "klasik" bakış açısına sahip değil.. Bu dönüşümün altını kazıyor, derine indikçe ortaya bir dram çıkıyor.. "Aa, ne güzel" diye düşünerek izlediğimiz diğer süper kahraman filmlerinden farklı olarak çeşitli süper güçlere sahip olmanın getirdiği sorunlara eğiliyoruz: Ölümü seçen bir süper kahraman var karşımızda.. "Bu" şekilde yaşamak istemeyen.. Cronenberg, kendine özgü yöntemiyle insan olma özlemini dolaba saklanan kopmuş uzuvlarla gösterdiğinde üzülüyorsunuz.. Üzülüyorum..

Ancak, bununla bitmiyor: Tam bir '80ler filmi The Fly, süresi ilerledikçe dozu azalsa da mizahı güldürmeyi başarıyor.. Bir de kopan kulak sahnesinin Peter Jackson'ın Braindead'inin en komik sahnelerinden birine ilham kaynağı olduğunu düşünmekteyim..

Scanners

2011-11-14T22:50:00.001+02:00

Cronenberg'in '81 yapımı filmi Scanners, tipik bir "çılgın bilim insanı" filmi.. Ve türle aramdaki uzlaşmazlıktan dolayı vasat bir film-
gerçi şu yukarıdaki afiş de bas bas bağırıyor "ben kötüyüm" diye..

Gizemleri sonra açıklansa da, hikayenin lineer düzlemi şu şekilde ilerliyor: Dr. Paul, bir psiko-eczacı: Ve Epheremol adlı bir ilaç üzerinde çalışıyor: İlacın lansmanı yapılıyor ve fakat bebekler üzerindeki yan etkisi yüzünden piyasadan geri çekiliyor.. Paul, şirketini daha büyük bir şirkete satıyor ve el altından projesini yürütüyor: Zira Tarayıcı denilen bebeklerin dünyaya gelmesini, anlaşmalı doktorlarla sağlıyor.. Doktorlar gözetimlerindeki hamile kadınlara bu ilaçları vererek telepatik güçleri olan bebeklerin doğmasına yardımcı oluyorlar.. Ve fakat "ben bu oyunu bozarım" diyen Revok, devreye girip projede görev alanları öldürmeye başlıyor.. İşte bu noktada da devreye esas oğlan Cameron giriyor..

Filmin uzun twist bölümünden anlaşılacağı gibi, aslında "kötü" olan Paul'un kendisi.. Yıllarca evsiz bir şekilde yaşayan Cameron'u alıp, planını bozan Revok'un üzerine salıyor.. Tabii, hikayeyi biz de Cameron'la takip ettiğimizden bu bilgilere vakıf oluşumuz oldukça sonrasına denk düşüyor.. Film, klasik bir "doğanın dengesine müdahale etmeyin" mesajına sahip olduğu ve şaşılmayacak şekilde bunu gerilim/korku öğeleriyle servis ettiğinden pek vasat.. Hatta altında.. Ancak video piyasasında iş yaptığı için iki devam filmini de peşinden sürüklemiş-
neysse,, ki Cronenberg'in bu filmlerle alakası yok..

The Brood

2011-11-12T23:56:00.001+02:00

'79 yapımı The Brood, psikolojik referanslarıyla Cronenberg'in sonradan çok daha iyi örneklerini vereceği bir film: Bi neviinden Cronenberg'in psikolojiye bu denli referans yaptığı, dahası alametifarikasına dönüşen beden ve bilinç/dışı ilişkisine etkili bir bakış at/maya çalış/tığı bir iş..

Filmin hikayesi şöyle: Frank ve Nola evli bir çift: Ve fakat Nola'nın sorunları var ve izole bir şekilde psikoplazmik adı verilen bir terapi (yaklaşımı) görmekte: Raglan'ın adeta o/kült bir tören şekilde gerçekleştirdiği terapiler, kimi zaman halka açık gerçekleşiyor.. Nola'ysa annesiyle sorunlu bir geçmişe sahip.. Annesinden küçükken eziyet görmüş ve babasını da sürece müdahil olmadığı, kendisini korumadığı için kızgın.. Nola ve Frank'in bir de kızları var: Candice.. Candice'se bir gün annesinin yanından dönünce, Frank kızın vücudunda çeşitli darp izleri görünce araştırmalara başlıyor.. Bundan sorumlu tuttuğu Nola'nın kızını görmemesi için Raglan'ın "işletmesi"ne dava açmaya hazırlanıyor..

Olaylar gelişiyor filan..

Filmin en büyük meziyeti bilinçdışını somutlaştırması: Nola'nın çocukken hissettiği öfke, Raglan'ın provokatif terapi yöntemiyle birleşince Nola öfke-çocuklarını (Bad Seeds) doğurmaya başlıyor: Ve fakat bu rahimde değil de, kelimenin tam anlamıyla dış gebelik şeklinde oluyor: Zira amniyo kesesindeki çocuklar Nola'nın vücudunda değil de, dışarısında gelişiyorlar.. Gelişen çocuklar, adeta bir ordu gibi, telepati yardımıyla Nola'nın öfkesi kime yönelirse ona saldırıyorlar.. Fikir gerçekten olağanüstü..

Bununla birlikte filmin sorunları da yok değil, bu bilgiyi vermeye başlayana kadar film çok zaman kaybediyor.. Yeteri kadar işlenememiş lenf kanserinden mustarip hasta gibi yan karakterler filme zaman kaybettiriyorlar: Mike ise, tamamen filmin finali için yaratıldığından ona herhangi bir şey söylemeye gerek yok..

Zira filmin finalinde Candice'in durumu, açılıştaki Mike'ın durumuna dönüşüyor..

Bir diğer taraftaysa filmin tartışmaya çalıştığı psikanaliz var: Raglan'ınki her ne kadar film için yazılmış bir terapi yöntemi olsa da, "psikanaliz nedir/nasıl olmalıdır??" konusunda çeşitli tartışmalar da yapılabilir bu yöntem üzerinden: Zira Lacan'ın kimi zaman 3 dk'yı bile bulmayan seansları, Klein ve Kernberg gibi terapistlerin "sert" yaklaşımları çeşitli çevreler tarafından eleştirilmiştir.. Hatta Freud'un bizzat kendisi de bu tür eleştirilerle karşı karşıya kalmıştır.. Eh, tabii bir de hastalara uygulanan yöntemler var-

ki, bunlara hiç girmeyelim..

The Brood'da gerçek olmayan bir terapi yöntemi izlediğimizi "bildiğimiz" için bu denli rahatız: Ancak mesela, psikoplazmik yaklaşım yerine elektroşoku konu eden bir film olsaydı The Brood?? Ya da atıyorum 60-70 yıl sonra günümüzden çok farklı yaklaşımlara sahip olacak psikoloji/psikanaliz.. Günümüzdeki yaklaşımlar hakkında bu tür filmler yapılsa?? O zaman bu kadar rahat izleyebilir miydik?? Bence filmin en önemli noktası da burası..

Rabid

2011-11-10T22:09:00.001+02:00

David Cronenberg'in '77 yapımı filmi Rabid, beden (et??) üzerine kafa yormaya başladığı filmlerden.. Filmografisinde çok da üst noktalarda yer almayan filmi seçkiye dahil etme sebebim, yönetmenin kendisini geliştirmesini görmek için..

Filmin hikayesi şu şekilde: Rose ve Hart sevgililer, birlikte çıktıkları motosiklet yolculuğunda kaza yapıyorlar ve en yakındaki hastaneye (aslında bir estetik cerrahi kompleksi) götürülüyorlar.. Rose'a deri nakli yapılıyor ve olayların fitilini de bu ateşliyor.. Mutasyon geçiren nakil-deri adeta bir silaha dönüşüp Rose'un sadece kanla beslenmesine hizmet ediyor.. Rose komadan çıktıktan sonra karşısına ilk çıkan kişiye virüsü bulaştırıyor ve zamanla yeni bir kuduz virüsü handiyse tüm şehri ele geçiriyor..

Açıkçası filmin eğildiği konu güzel olsa da, hikaye oldukça sarkıyor, zira aslında hiçbir işlevi olmayan Hart karakteri yüzünden film zaman zaman merkezini kaybediyor; onca yolu tepip geldikten sonra hiçbir şey olmaması (misal atıyorum çocuk kendini sunabilir ve kan da aşklarının güzel bir metaforu olabilirdi, Hart Rose'u öldürmek zorunda kalabilirdi vs..) ve fakat, hiçbir şey olmuyor; biz de boşu boşuna Hart'ın Rose'a ulaşma çabalarını izliyoruz..

Eh, dağınık senaryo yüzünden film çok kan kaybetse de (sana metafor yaptım), Cronenberg'in takıntılarını görmemiz bağlamında işlevsel oluyor ve fakat hepsi de bu..

Beri yanda olayların fitilinin ateşleyen şeyin "yeni" bir plastik cerrahi yöntemi oluşunun getirdiği bir "yeni kötüdür" yaklaşımı var: Plastik cerrahi operasyonlarının o denli güvenilir olmayışını, film daha açılış sahnesindeki üçlü konuşmada vurguluyor.. Ardından beden-terörüne yönelen filmin "bu" tercihi belki sıçrama tahtası olarak iş görüyor ama, diğer yanda da filmin sıkıcı bir konservatif kimliğe bürünmesine yol açıyor..

Oyunculukların kötü olduğunu belirtmeme gerek yok sanırım..

Beden, Bilinç ve David Cronenberg: Shivers

2011-11-09T19:11:00.002+02:00

Yeni bir seçki: David Cronenberg.. Seçkiye başlama sebebimse bu ayın sonuna doğru gösterime gireceği yeni filmi: A Dangerous Method: Freud ve Jung arasındaki "ilişki"yi de kendisinden başkası peliküle aktaramazdı -bundan eminim.. Filmografisi düşünüldüğünde de yönetmenin "bu" noktaya er-geç geleceği de aşikardı: Zira bir-iki filmini izlemiş olsanız bile, Cronenberg'in bilinç (genelleyelim: psikoloji/psikanaliz) ve beden kavramlarına adeta saplantılı bir şekilde ilgi duyduğunu fark etmek çok da zor değil.. Filmekimi'nde kişisel yoğunluğumdan dolayı A Dangerous Method'u kaçırdığım için, vizyon tarihini beklemekten başka bir seçeneğim olmadığından eski filmlerine göz atalım istedim..

Yönetmenin ticari gösterime çıkan ilk filmi '75 yapımı Shivers, her şeyden önce garip bir film: Zira, film son derece yoruma açık bir şekilde ilerliyor: Kişisel yorum, kişisel film..

Hikayesi şöyle: Oldukça lüks bir residans tanıtımıyla açılıyor film: Her şey düşünülmüş.. Fakat zamanla bir parazit içine girdiği vücutlarda değişikliğe sebep oluyor: Fakat bu, bedensel bir mutasyon değil, psikolojik.. Zamanla tüm residans ahalisi bu parazitle tanışıyor, residansın sınırları dışına taş/ın/an parazit bir epidemiye yol açacak: Bunu görmek zor değil..

Parazitin etkisiyse oldukça ilginç: Geliştirilme amacı her ne kadar, vüdutta işlev göremez hale gelmiş organların yerini almak olsa da, çok farklı bir etkiye sahip: İnsanların biliçaltlarını özgür bırakıyor: Ve bu yüzden de, tacizler, tecavüzler, "normal" olmayan cinsel ilişkiler ve elbette ki şiddet kaçınılmaz oluyor..

Filmin açılış sahnesi sonrasında, bu parazitin cinsel ilişki yoluyla bulaştığına dair işaretler aldığımda, eh, elbette ki "evlilik dışı seksin zararlarını anlatan, tek-eşliliği özendiren tipik bir muhafazakar vaizi" diye düşünmek son derece olası: Ve fakat, parazit daha sonra kendi konaklarını bulmaya başlayınca bu teori/m geçerliliğini yitiriyor..

Bununla birlikte filmin, seksle bir sorunu olduğu açık: Öncelikle "izole" bir yerden etrafa yayılması, akla bazı şeyleri getirebilir.. Misal?? Hımm, '68 ve ardından gelen cinsel özgürlük dalgasını?? Çok daha eskiye gitsek?? Olabilir.. Sonradan tüm topluma yayılma "tehlikesi"nin başgöstermesini de buna eklediğimizde ele avuca gelir bir noktadayız.. Ancak bununla da bitmiyor: Filmdeki ensest, pedofili, eşcinsel ve grup seks gibi "normal" olmayan seksüel eylemlerin işaret ettiği başka bir nokta da var: Bilinçaltımızda bunlar var, ancak, bastırılmazsa nasıl bir kaosa yol açacağını da görmüyor musunuz??

Peki ya bilinçaltı: Sürekli bastırdığımız bu yapının, uygun ortam, alkol/uyuşturucu, özel kulüpler, seks turizmi, ya da filmdeki gibi bir parazit metaforuyla özgür kalmasından neden bu kadar rahatsızız?? Bu eylemlerin "yasak" kabul edildiği tarihlere gitmek gerekiyor.. neysse,, ki gitmemize gerek yok, Shivers binlerce yıl sonra aynı yasakları kutsamak için çekildi çünkü: Bizim adımıza düşündüğü ve karar verdiği için..

Bilinç Akışı: Possession

2011-11-06T23:32:00.000+02:00

Bir şarkının en sevdiğim riffinin olduğu bölümü kestim, 22 sn sürüyor toplamda: Repeate aldım, sadece onu dinliyorum bir süredir.. Bugün bayram, erken kalkmadım, kimseye el öpmeye gitmedim -hem gidecek kim var ki?? Hayır, depresyonda filan değilim, uzun zamandır yalnız kalamadığımın farkındayım sadece, o kadar: Bayram fırsata dönüştü, evdeyim, hiç çıkmadım, bayram boyunca da çıkmayı düşünmüyorum.. Yeni bir seçki hazırlıyorum hem, film izleyip, yazıyorum: Bugün iki yazıyı hazırladım bile.. Böyle back-upla çalışmak iyi oluyor, film izleyemesem bile, arada geçen günleri telafi edebiliyorum: Hem özlemişim günde 3-4 film izlemeyi.. Okula gidemiyorum bile bu sene iş yoğunluğundan, şikayetçi değilim de ne bileyim, tuhaf.. neysse,, herkese iyi bayramlar..

Possesion'u ilk izlediğimde sene kaçtı hatırlamıyorum ama, filmden nefret etmiştim: Hala da nefret ediyorum gerçi, değişen bir şeyin olduğunu söyleyemem.. Ama filmdeki tek fikir çok hoşuma gidiyor.. Sevdiğimiz insanların değişmesi, dönüşmesini kabullenmekte zorlanıyoruz, hatta La Pianiste hakkında yazarken bundan bahsetmiştim.. Ama Possession'da bundan fazlası da var: Her ne kadar taktıkları lensler yüzünden korkunç görünseler de, filmin asıl kahramanları, sevdiklerinin suretlerine (Hint kültürüne bulanırsam eğer, avatar) -yeniden, aşık oluyorlar.. Gerçeklerineyse katlanamıyorlar: Hem hangimiz yürümedik ki bu yollardan??

Nedenler önemli değil, ayrılmak istiyorsun ve bitiyor: Mark, her ne kadar 3 hafta boyunca kendini bir otel odasına kilitleyip abartı yoksunluk krizlerine girse de, artık ölümler için bile o kadar uzun yas tutulmadığı bir dönemdeyiz-

belki o kadar sevmiyoruz artık, ya da acı çekmeye zaman kalmayacak kadar çok yoğunuz: Ama hep bir tortu kalıyor: Anna'yı izlemesi için bir dedektif bile tuttun Mark, sonra ne oldu?? Gözlerine yeşil lens takmış Anna, bu defa "Helen'im ben.." diye çıktı karşına: Hem de en idea/l haliyle: Çocuğunun öğretmeni olarak-

kadın yerine, anne arayışı özleminiz hiç bitmeyecek değil mi??

Yatağa çıplak uzanma hissi: Artık Anna'yı özlemen/araman için bir neden bırakmıyor sana.. İkame nesneni buldun çünkü.. Hatta, bir adım daha öteye gidip, ketçap markası çağrışımlı Heinrich'e haber verdin adresi: Yüzleşecek cesaretin yok muydu, yoksa senin "düştüğün" durumun aynısına düşsün, sen aldatıldığını öğrendiğinde hissettiklerinin aynısını hissetsin diye mi yaptın bunu?? Bence ikincisi.. İşler çığrından çıktığında bir şeyler yapmak istedin, yaptın da.. Ama sorunu çözmek yerine, halı altına süpürmekle -"delilleri yok et", ondan kurtulacağını sandın..

Anna, karşına senin kopyanla çıkıp, grotesk bir intihar gösterine imza attığında-

ki, hep öyleydi değil mi?? Bu denli abartı jestler.. Dışarıda kaldın..

Anna'ysa tam ortadan ikiye bölünmüş gibi, çocuğuna bakmakta: Ama hangisine?? Şansını yalnız başınayken metro istasyonun koridorunda düşürüp, kaderini kabullenmesini anlattığı (ve bunun görseli) belki abartılı bir metafordu, ama yerini de buluyordu.. Filmi de ikiye ayıralım: Yaratıkla sevişiyor olması, seni aldatması seni sevmediği anlamına gelir (mi??) Eh, evlilik cüzdanıyla birlikte Anna'nın beden mülkiyetini senin üzerine yaptığını sanıyorsan, neden olmasın?? Oysa o yaratık sana dönüşüyor.. Sen de Anna'nın yeşil gözlüsüne aşık oldun.. Çember tamamlandı..

Anna, çocuğun ve yaratık-çocuğun arasında kalmak nasıldı?? Film boyu süren histerinin sebebi suçluluk duyman mı, yoksa ne kadar hızlı olsan da hiçbir yere yetişememen mi?? Kaderini kabullendiğinde, bu seni nereye götürdü?? Mark'a dönüşeceğini en başından beri biliyordun: Bu proje-yaratıkla sevişirken, zamanında sevdiğin adamın sana dokunmasına bile katlanamıyor olmanı kimse anlamıyor değil mi: Şah damarını doğrayacak noktada olduğunu?? Giderek delirdiğini, dahası seni yaratan film yönetmeninin bile durumunun tanımını "possession" olarak yapmışken sevgiyi nasıl tanımlayabiliriz?? "Filmin adı Possession, yaratığın etkisinde işte.."den başka bir fırsat bile verilmiyor ki seni izleyenlere.. Kuşatılmışsın Anna..

Çıkış yokken, tüm çıkış suretlere yükleniyor.. İki intihar sonrası, iki kopya öylece kalıyor, birinin kimliği bile yok.. Helen evde, çocuk küvette kendini boğmaya çalışıyor, Mark kapıda.. Sevdikleriniz ölürken, suretlerini sevmeye devam edebilir misiniz?? Ya da Anna ve gerçek-Mark için sorarsam, neden suretlere ihtiyaç duyuyoruz: Çünkü kafamızdaki imgelerin yaşamasını istiyoruz.. Hep tanıştığımızdaki, ya da belki ilk öpüştüğümüz, seviştiğimiz, birlikte uyuduğumuz, birbirimize en yakın olduğumuz "o an"daki gibi kalmasını istiyoruz insanların.. Sevgimizi sürdürebilmemiz için o imgelere ömür boyu ihtiyaç duyuyoruz belki, kim bilir?? İmge çatırdamaya, gerçek ortaya çıkmaya başladığında-

ya da, o imgenin yeniden canlanması/-abilmesi için çirkin ve igğrenç şeylere katlanma gücü bulabiliyoruz: Yeter ki eskisi -"o an", gibi olsun diye: Beklememiz de bu yüzden..

Ben beklemek istemiyorum artık..

4 Luni 3 Saptamâni Si 2 Zile

2011-11-06T12:21:00.002+02:00

Cristian Mungiu'nun '07 yapımı filmi 4 Luni 3 Saptamani Si 2 Zile'yi sorumluluk üzerine bir etüt olarak incelemek istiyorum.. Hikayenin ana unsuru bence bu..

'87 Romanya'sında, kürtajın yasal olmadığı bir dönemde bir kadının kürtaj hikayesini dönem atmosferi bağlamında mükemmel anlatıyor film, ancak her şeyden öte bu Otilia'nın filmi: Varoluşçulukla da göbekten bağlı-

sartre, sen bizim her şeyimizsin..

Gabita, hamile kalmış, kürtaj olmak istiyor.. Yasal olmadığı için başka bir arkadaşından aldığı tavsiyeyle Bebe'ye ulaşıyor.. Ama ne ulaşmak.. Adamla anlaştığı hiçbir şeyi yapmıyor..

Bebe'nin söylediği oteli arayıp rezervasyon yapması gerekiyor.. "Yaptım" demesine rağmen, bir bahaneyle Otilia'yı gönderiyor; Otilia gittiğinde rezervasyonun yapılmadığını öğrenip, başka bir otel buluyor..

Bebe'yle kendisinin buluşması gerekiyor.. Ve fakat kendisi gidemeyeceğini belirtip, Otilia'yı gönderiyor..

Bebeğin kaç haftalık olduğu konusunda kesin bilgiler vermiyor..

Eksta otel ücreti yüzünden para bulması gerekirken, bulmuyor.. Bebe'yle yaşanan anlaşmazlık sonucunda Otilia, para yerine kendi bedeniyle ödüyor ücreti..

Görüldüğü gibi Gabita, kendi "sorunu"yla yüzleşmekten bile aciz: Evet, yakalandığı zaman hapse gireceğinin farkında olduğu için böyle davranıyor belki, ancak Otilia'yı da ateşe atmaktan çekinmiyor oluşu, sadece kendisini düşündüğünü öyle güzel vurguluyor ki..

Adi, Otilia'nın sevgilisi.. O gün tek istediği annesinin doğum gününe Otilia'nın gelmesi.. Otilia arkadaşını otelde bırakıp doğumgününe geldiğinde, ilk söylediği "çiçekleri unutmuşsun" oluyor.. Yemek masasında Otilia'nın ne kadar gerildiğini hissediyor; ancak sonradan anlıyoruz ki, bu gerilme Otilia'nın gerilimini paylaşmasından değil, ailesi gibi okumuş/cahil ayrımı yapmasından kaynaklanıyor.. Otilia "içime boşalma" dediği zaman, içine boşalmış misal geçende.. Otilia "ya ben hamile kalsaydım??" dediğinde "seninle evlenirdim.." diyor: Ancak bunu istediği için değil, tamamen böyle bir durum ortaya çıktığı için yapacak olması (b planı) aslında ne kadar hazırlıksız olduğunu imliyor.. "Şampanya patlayana kadar kal..", "şunu da ye, öyle git"e dönüşüyor.. Adi, Otilia'nın kalmasını kendisi için annesi/ailesi için istiyor..

Otele geri döndüğünde, bebeğin düştüğünü gören Otilia'ya ondan kurtulma görevi de düşüyor..

Otele geri döndüğündeyse Gabita'nın odada olmadığı-

acıkmış..

Eylemlerinin sorumluluğunu üstlenmekten kaçınan iki kişi de Otilia'nın en yakınları: Biri en yakın arkadaşı, diğeri sevgilisi.. Ancak, her durumda yapılması gereken her şey Otilia'nın üzerine kalıyor.. Gabita, tüm yükü Otilia'ya yüklemekten hiç çekinmiyor; olası bir hamilelik durumunda da Adi'nin Otilia'yı terk edeceği-

tıpkı Gabita'nın sevgilisinin film boyu ortalarda görünmeyişi gibi, çok açık.. Oysa Otilia, bütün eylemlerinin sorumluluğunu üstleniyor; arkadaşı için gün boyu didinirken dahi, sevgilisinin annesinin doğum gününe katılıp onca igğrenç muhabbete katlanıyor..

Filmin tanıtım yazılarında "Romanya'daki yozlaşmayı anlatıyor" cümlesini çok sık okuduk: Ancak bunun için Bebe'ye, bilet kontrolörüne, resepsiyonistlere kadar uzağa gitmeye gerek yok: En yakınındakiler bile bu denli yozlaşmışken bir insan ne yapabilir ki??

Otilia sen bizim her şeyimizsin.. Anamaria Marinca olağanüstü..

The Adventures of Tintin

2011-11-04T23:24:00.002+02:00

Steven Spielberg'ün '11 yapımı filmi The Adventures Of Tintin üzülerek belirtmeliyim ki, beklediğimden de kötü çıktı..

Filmin hikayesi şöyle: Uzun zaman önce Haddock ve Sakharine'in büyük dedeleri karşı karşıya gelirler, 200 kglık altın ve değerli mücevher taşıyan Unicorn gemisi batar.. Haddock, Unicorn'un üç tane maketini yapıp içlerine bir sır saklar: Sırrı sadece Haddock soyundan gelen birinin çözebilir, zira sır kuşaktan kuşağa aktarılagelmiş.. Günümüzdeki Sakharine'se boş durmaz ve Haddock'u sürekli sarhoş tutarak gemisini ele geçirir.. Tintin'se Unicorn'un maketini br antikacıdan almasıyla olaylara dahil olur.. Olaylar gelişir film devam filminin geleceğini söyleyerek biter..

Filmi izlerken hiç şaşırmıyorsunuz: Her şey son derece bildik şekilde ilerliyor.. Hatta öyle ki, film bir yerden sonra ciddi anlamda sıkıcı olmaya başlıyor.. Bittiğine sevinip, salondan çıkıyorsunuz.. Filmin temel sorunu, bildik olması değil: Örneğini defalarca izlediğimiz bir gizemli-aksiyon filmi olmasında.. Kendi klişelerini oluşturan alt-tür uzun dönemdir oldukça karlı bir yatırıma dönüşmüş olsa da, orta ve uzun vadede son derece çoraklaşacağa benziyor.. Çünkü filmler "o denli" birbirinin aynısı ki, The Adventures Of Tintin'de içerik açısından "yeni" hiçbir şey yok.. Tek yeniliği motion-capture yöntemiyle çekilmiş (başka) bir animasyon olması.. Ancak, şunu da belirtmeliyim ki, evet, Tintin'in animasyon kalitesi olağanüstü güzellikte ve fakat, uzun zamandır bunu "üstünlük" olarak görmüyorum: Bir dönem filmi nasıl ki dönem atmosferini canlandırarak işe başlıyorsa, bir aksiyon filmi nasıl ki etkileyici sahneler içermek için çabalıyorsa; bir animasyonun da teknik açıdan "iyi" olması gerekiyor..

Yanisi: '11 yılında bilgisayar (cgi) teknolojisi bu denli ilerlemişken, animasyon bir filmin "teknik" üstünlüğü o filme artı puan getirmek için uygun bir kriter değil benim açımdan.. O yüzden Tintin'in animasyon kalitesini konu etmeyeceğim..

Artık şuna kanaat getirdim: "Büyük" filmlerin hesapçı ("herkese hitap etmeliyim") yaklaşımlarının dışında kalmaya başlamışım: Komik bir sahne var, ardından daha önce görmediğimiz bir aksiyon sahnesi, biraz gizem, gelişen dostluk, kişiliğin değişimi, merkantalizmin hala etkisini yitirmemiş olduğu gördünüz mü, yine komik bir sahne, yine bir aksiyon diye giden (ve filmin türüne göre üç aşağı beş yukarı aynı şablonla ilerleyen) bu dizgeden son derece sıkıldığımı Tintin'i izlerken (belki bir 10 sn hariç) bir kez daha fark ettim.. Hayır, benim istediğim sinema bu değil.. Sinemanın doğası gereği entertainment amacıyla bile izlemeye başladığım Tintin'de bile sıkılıyorsam, yapacak pek de bir şey kalmamış demektir..

Filmden en çok zevk aldığım o 10 sn'ye gelirsek eğer, hepsi de sahne geçişlerinden ibaret: Maddock, Tintin ve Snowy'nin filikasının açık denizdeki halinden sokaktaki su birikintisine geçişe ve Maddock'la Tintin'in el sıkışmalarından çöl sahnesine geçişe hayran oldum.. Olağanüstüydüler, ancak hepsi de bu..

Ayırt edici hiçbir özelliği olmaması filmin korkunç bir şekilde aleyhine işliyor bana kalırsa.. Önemli olan teknik değil Spielberg, (aklıma ilk gelenler) bir Miyazaki, bir Svankmajer, bir Trnka gibi "yepyeni" görünen şeyler anlatabilmek..

Tintin de öyle bir karakter ki, su altından yüzse bile perçeminin dikliği bozulmuyor..

Her Şeyiyle La Pianiste #10

2011-10-31T20:25:00.000+02:00

"Pencereler ışıktan parlıyor.. Kanatları bu kadına açılmıyor.. Herkese açılmıyorlar.. Ne kadar istese de, iyi insan yok.. Birçokları seve seve yardım etmek ister, ama etmiyorlar.. Kadın boynunu yana eğmiş, hasta bir at gibi dişlerini gösteriyor.. Kimse ona el uzatmıyor, hiç kimse yükünü almıyor.. Omzunun üzerinden cansız gözlerle geriye bakıyor.."

Alışveriş merkezinde bir sahne var: Erika yürüken biri ona çarpıyor.. Arabalı sinema sahnesinde de aynısı: Erika koca kalabalığın ortasında.. Okul kayıtları sahnesinde de: Hocalar birarada otururken Erika tek başına.. Hep.. Kendini "üstün" görmesine rağmen, çevresinde dikkat çeken biri değil Erika, üstelik fark edilmiyor bile çoğu zaman.. Bilinçdışında hissettiği bu "değersiz Erika" imgesi; Klemmer'in de ona tecavüz edip, onunla ilgilenmeyişinin akabinde, artık kaçacak yer bulamıyor: Yüzeye çıkmaya, Erika'nın bilincine ulaşmaya başlıyor: Erika "artık" biliyor o kadar da "üstün" olmadığını.. Düşünceler bilincine çıkarken, kendisi külçe gibi dibe batıyor..

"Bıçak kalbine girmeli ve orada dönmeli!! Bunun için gerekli güç kalıntısı yetmiyor, Erika'nın bakışları boşluğa dalıyor ve Erika Kohut bir öfke, hırs, tutku coşkunluğu olmaksızın bıçağı omzunda bir yere saplar saplamaz kan fışkırıyor.. Yara zararsız, sadece pislik, cerahat içeriye girmemeli.. Dünya yara almamış, yerinde durmuyor.. Gençler bina içinde yitip gitmişler; uzun süre dönmeyecekleri kesin.. Evler dip dibe.. Bıçak tekrar çantaya konuyor.. Erika'nın omzunda bir yarık var, narin doku dirençsiz parçalandı.. Çelik içeri girdi ve Erika oradan gidiyor.. Taşıta binmiyor.. Bir elini yaranın üzerine koydu.. Kimse arkasından gelmiyor.. Karşısından gelen çok kişi var, onun yannda bölünüyorlar, içi boş bir gemi su alıyor sanki.. Her saniye beklenen korkunç acıların hiçbiri yok.. Bir arabanın camı çakmak çakmak oluyor.."

"Fermuarın bir parça açık bıraktığı Erika'nın sırtı ısınmakta.. Giderek güçlenen güneş sırtını hafifçe ısıtıyor.. Erika gidiyor, gidiyor.. GÜneş sırtını iyice ısıtıyor.. Erika'dan kan sızıyor.. İnsanların bakışı onun omzundan yüzüne kayıyor.. Hatta bazıları dönüp bakıyorlar.. Herkes değil ama.. Erika gitmesi gereken yönü biliyor.. Eve gidiyor.. Yavaş yavaş adımlarını hızlandırarark eve gidiyor.."

Yalnızlığın ne denli ağır/katlanılmaz olduğunu bilen ama yalnız olmaya/kalmaya alışmaktan da başka çaresi olmayanların filmi.. Filmim..

(Bitti..)

Her Şeyiyle La Pianiste #9

2011-10-30T13:31:00.001+02:00

Daha bir gece öncesi: Kadın, "her şeyi" istediğini ifade etmiş, bağlanmayı, dövülmeyi, acı çekmeyi arzuladığını belirtmiş, annesini önemsememesi gerektiğini söylemiş: Ertesi gece erkek kapıyı yumruklayarak içeri -kısmen, zorla girmiş: Tokat atmış kadına, kadının annesini odaya kilitlemiş ve tekme, yumruk -artık, Allah ne verdiyse kadını "dövmüş" ve onu becermiş.. Özellikle bu son bölümde kadın adeta bir duvar gibi, bir et yığını gibi yerde -öylece, yatmış..

"İstediğin bu değil mi??"

"Hayır.."

Bir tecavüz izlediğimiz çünkü: "Bu" şekilde istememişti/m: Mazoşizmi kurbanlık koyun olmakla karıştıran bir acemi-çocuk-adam: İşlerin "bu" noktaya geleceğini belki de, tahmin etmeyen bir piyanist, "Erika, kır çiçeği.."

Aradaki kalın, hatta neredeyse ülke sınırlarındaki mayınlı bölgeler kadar "büyük" sınırdan bahsetmek gerekiyor öncelikle: Mazoşist, irade beyanı yaptığı zaman mazoşisttir: Bu, hayatının her alanında, 7/24 eziyet görmek/acı çekmek istediği anlamına hiçbir zaman gelmez: Bir kadın/erkek/lgbtt mazoşist olduğunu ifade/"itiraf" ettiğinde bu, büyük çoğunlukla yatak odasının sınırlarının içerisinde kalır/-malıdır.. Yanisi: Mazoşist biri, birisine sizden istemediği sürece acı çektirme hakkınız yoktur.. Sadistler için durum biraz daha karışık bundan: Zira irade beyanı yapan bir mazoşist bulamadıklarında başka "kurban"lar aramakta ve bulabilmektedirler.. Hatta kimisi bu alanda öylesine ustalaşabilir ki, politikaya atılıp milyonlarca insanı öldürebilir.. Klemmer için önceki yazılardan birinde "yarı-bilinçsiz bir şekilde içindeki sadisti ortaya çıkarıyor.." demiştim: Bu darp-tecavüz sahnesi sadist-Klemmer'in; Erika'ysa bu sahnede mazoşist-Erika değil, bir kurban..

Klemmer'in gerekçelerine baktığımızda son derece rasyonalize edildiklerini görüyoruz: Amiyane tabirle, Erika göstermiş ama elletmemiş, azdırıp azdırıp vermemiştir: Üstelik "normal" olmayan isteklerde bulunmuş, ertesi gün spor salonuna gelerek "normal" olanı denemek istemiş, ancak başaramamış: Aklından çıkmayan Erika fikriyle kapısının önüne kadar gelip, mastürbasyon yapmıştı: Zaten dün gece de "annemi boşver, bana vur.." dememiş miydi?? Ne duruyordu o zaman-

kitapta Erika'nın evine gitmesinden önce uzunca bir pasaj daha var: Parkta geçen..

Ama hayır, işte çocuk-adam: "Bu" şekilde olmuyor o/ a/nlar: Mazoşist Erika, acıya doysa da "o" gece "normal" olan "bu" değildi ve sen bunu hiçbir zaman anlayamadın.. Biten bir ilişki: Erika, geceliği kanlar içindeki kadın..

La Pianiste #8: Haneke'yi Nasıl Bilir/din/iz??

2011-10-25T22:48:00.000+03:00

[Haneke'yi nasıl bilir/din/iz: Hep bu fotoğraftaki gibi di mi??]

Das Weisse Band hakkında yazarken, bu filmle birlikte Haneke'nin yönetmenliğinde yeni bir dönemin başladığını belirtmiştim: Aslında çoğunlukla toplumsal konularda kafa yoran yönetmenin stil tercihleri ve daha "klasik" bir sinemasal dil tutturmasıyla birlikte girdiği bu yeni dönem, çok radikal bir değişiklik gerçekleşmezse eğer Amour'la da devam edecek gibi görünüyor: Ancak öncesine dönmek istiyorum..

Haneke'yi yönetmen olarak cidden seviyorum, hatta kelime anlamıyla da kendisini seviyorum: Uzaktan böyle nemrut filan görünse de, nedense bende hep çok şeker bir intiba uyandıragelmiştir.. Yönetmenlik kariyerinde tek bir kötü filmi bulunmayan nadir ve çağının/yaşayan en önemli yönetmenlerinden biri, birisi: Filmleri her ne kadar takdir edildiği kadar, "tereciye tere satmak"la da sıkça eleştirilir: Kendisi de burjuva köklerine sahip biri, birisi burjuva eleştirisini yine burjuvalara satar vs.. yucinematek'te yaptığım Haneke filmografisi yorumlarında da bu konuda herhangi bir cümle kurmayacağımı belirtmiştim, Haneke hakkında konuşurken de hala beni en çok sıkan iki şeyden biri bu "burjuva eleştirisi" cümlesi zira-

diğeri de "rahatsız seyirler dilerim" cümlesi: Hele bu cümleyi duyduğum/gördüğüm an o ortamdan/kişilerden tamamen uzaklaşıyorum..

neysse,, Der siebente Kontinent filmiyle başlayan üçlemesi kendi içinde oldukça tutarlı olmasının yanı sıra, stil bağlamında da oldukça cazip -hala: Hele hele yıl '11 olmuş ve film/dizilerin her saniyesini sahnenin bile önüne geçen müzikler işgal etmişken, kendisinin müziği "dışarıda" bırakan yönetmenliğine şapka çıkarmamız gerekiyor -hala: Evet, artık vebaya dönüşmüş bu soruna bir çözüm bulunması gerekiyor yani, artık yönetmen/kurgu direktörleri mi bir araya gelir, yoksa ışıkçısından set asistasına herkesin katıldığı bir genel zirve mi yapılır bilemem ama, ciddi anlamda sinemaya zarar vermeye başlayan bu tercihin sonlanması gerektiğini daha çok düşünüyorum: Yeri gelmişken belirteyim..

Üçlemesinden sonra çektiği La Pianiste son derece kişisel bir film olmasının yanı sıra, Haneke'nin yönetmenlik tercihlerinde de ciddi kırılmaların olduğu bir filmdi: Şiddetten başlayalım: O zamana kadar çektiği filmlerde şiddet her şeyiyle "ortada" olmasına, hatta konuları bizzat şiddetin kendisi olsa da, adeta bir Godot gibi, uygulanan fiziksel şiddeti Haneke bize göstermezdi: Oysa La Pianiste'te dakikalarca süren bir şiddet/tecavüz sahnesi izliyoruz-

hayır, Gaspar Noe kadar bayağı bir röntgenceliğe bulanmadan: Anne-kızın birbirlerine attığı tokatlar, kendini kesen bir kadın vs.. Eylemin "kendisi" tüm çıplaklığıyla ortada durmakta..

Müzik: Önceki filmlerinde toplasan 3-4 dk süren müzik kullanımı bu filmde zirve yapıyor-

eh, bunda bir piyanistin yaşamına odaklanmasının payı olduğunu da es geçmiyoruz haliyle..

Karakter kullanımı: Önceki filmlerinde oyuncularına kadrajdaki birer nesne muamelesi yapan ve genel olarak çalışılması en zor yönetmenlerden biri olduğu bilinen Haneke'nin bu filmde, kamerası adeta oyuncularına hayran bir şekilde onların etrafında dolaşıyor-

buna da her ne kadar "karakter filmi" deyip kestirip atmak mümkün olsa da, değil: Zira önceki filmleri de karakter filmleriydi: Daha farklı bir şey var: Huppert faktörü?? Uzun uzun Erika'nın yüzünü izletiyor Haneke bize: Klemmer'in.. Annenin..

Değişmeyen şeyler de var: Şiddet.. Haneke'nin şiddete teşneliği, daha doğrusu nedensiz şiddet üzerine kafa yorduğunu filmografisine bakarak anlamak mümkün: Bu açıdan La Pianiste de diğer Haneke filmlerinden çok da farklı bir noktada durmuyor: La Pianiste'te yaptığı çok daha ayrıntılı bir analiz-

sonradan Cache'de bir adım daha öteye götürerek mükemmelleştirdiği: Bu noktada Elfriede Jelinek'in payını da inkar etmemek lazım tabii.. Böylesi bir filme orijin olan o olağanüstü romanı ortaya çıkardığı için..

Başka bir yönetmenin elinde nasıl bir şeye dönüşeceğini merak etmediğim ender filmlerden La Pianiste: Çünkü "şu" haliyle öylesine kusursuz ki, bozulacak diye çok korkuyorum..

Her Şeyiyle La Pianiste #7

2011-10-23T21:31:00.001+03:00

Kırmızı şapkasıyla Erika eve doğru yürüyor, köşeden Walter onu takip ediyor ve birlikte eve gidiyorlar.. Çocuk-adam hala "klasik" numaralarla bu işin üstesinden geleceğini düşünüyor: Israrcı, kimi zaman buyurgan bir tatlı dil.. Odaya giriyorlar, Erika ısrarla mektubu okumasını istiyor..

Mektup -ki, hep söyleyemediğimiz şeyler için: Yazılanların şaka olduğunu düşünüyor Walter en başta, sonra tavrı değişip yadsımadan inkara dönüşüyor, gerçekle yüzleşince aşağılayıp çekip gidiyor.. Oysa Erika, başka kimseye olmadığı kadar dürüst o anda.. İstediklerini en açık şekilde ifade ediyor..

Hepimiz kısmen de olsa yaşamışızdır bunu: En tipiğinden bir örnekle başlarsam eğer, erkek futbol maçı izlemek isterken kadın bunu istemez; kadın mini etek giymek isterken erkek bunu istemez vs.. Karşımızdakini "olduğu gibi" kabullenme konusunda konuşurken mangalda kül bırakmaz ve ilişkinin başlangıcında bu yönde irade beyanı yaparken; zamanla kabul ettiğimiz şeylerden rahatsız olmaya başlarız: Sevgilimizin maç izlemesi/mini etek giymesi bize batmaya başlar , sonra başka "kusurlarını" da fark ederiz: Sanki zamanla değişiyor giderek tahammül edilmesi zor biri, birisine dönüşüyormuş gibi: Bir zaman sonra artık "katlanılmaz" bulmaya, eleştirmeye, tartışmaya ve kavga etmeye de başlarız.. Çünkü "ilkel idealleştirme" dönemi sona ermiştir, başlangıçta görme/k isteme/diğimiz şeyleri fark etmeye ve bunlar bize acı vermeye başlar.. "Ben hep böyleydim.."i kabul etmekte zorlanırız, "sonradan böyle oldun"u daha inandırıcı buluruz.. Eh, ikili ilişkilerde ilkel idealleştirme benzer dönemlerde devreye girdiğinden başlangıçta daha "şirin" ve pozitif olan poz kesmeler de yerini daha doğal bırakmaya başlayınca son, kaçınılmaz olur..

Walter ve Erika'yla alakalı görünmeyen bu paragrafı yazma sebebim konuya daha yavaş girme isteğimden kaynaklanıyor: Çünkü o ilk/el dönemde karşımızdaki kişiyi normal sınırlar içinde değerlendiririz, bu normal bize öğretilmiştir, ya da farkında olmadan içselleştirmişizdir.. Erika gibi "dışarıda" kalanlar içinse tepkilerimiz üç aşağı-beş yukarı aynıdır: Walter da Erika'yı "normal" olarak kodlayarak başlıyor "bu" ilişkiye: Hayran olunası bir piyano profesörü ne kadar uçlarda olabilir ki zaten?? Ona karşı devreye soktuğu ilkel idealleştirme öylesine güçlü ki, onun gibi olmak/onunla daha çok vakit geçirmek için okula kaydını yaptırıyor.. Erika ise -hep, temkinli.. Sadistik davranışlarının onu kendinden uzak tutmakla da bir ilişkisi var: Ancak bu Walter'a işlemiyor.. Ve perde açılıyor..

Erika, kafasındaki normale hiçbir şekilde uymuyor, "hasta" olarak yaftalayıp işin içinden sıyrılıyor.. Karşısındaysa her anlamıyla çıplak bir Erika duruyor: Tüm sosyal normları sıyırmış üzerinden, tek kişilik inşa ettiği dünyasına ikinci bir kişiyi almaya hazır.. İçinden bunlar geliyor, bunları istiyor.. Bunları açıkladığında yargılanmayacağını düşünüyor -ki, sana yazabilmiş.. Çocuk-adamın sessizliği karşısında bocalıyor bir süre: Sonra "evet" olarak algılıyor-

içimi dağlıyor -hep.. "Bundan sonra ne giyeceğime sen karar ver.." diyor, "istersen bana vur" diyor son bir çırpınışla: Ama, olmuyor.. "Normal" bulunmadığını anlıyor..

Annesine "seni seviyorum" deyip, kadının üzerine çıkıp onu öpücüklere boğması, sonra haykırarak ağlamaya başlaması bu yüzden: Dışarıda, bu dünyada ona yer olmadığını biliyor Erika, annesine, rahmine, amniyon kesesine geri dönmek istiyor..

Her Şeyiyle La Pianiste #6

2011-10-20T20:56:00.001+03:00

Erika eve girip odasına doğru yöneldiğinde kapıyı anne açıyor: Açar açmaz bir tokat yapıştırıyor kızının yüzüne.. Kızı "sen delirdin mi??" diye sorarken bir tane daha.. Bu defa kız annesine bir tokat atıyor.. Anne bekledi çünkü: Kızı gecikince doğrudan odasına dalıp eşyalarını yerlere attı, yırtmaya çalıştıkları oldu.. Bu sırada Erika sevişen bir çifti gözetlemekteydi.. Babanın ölüm yıldönümünde bu yaptığı neydi??

Erika'nın odasının kapısının bir kilidi yok: Olmadığı için Walter eve geldiğinde odanın kapısının arkasına dolap çekiyorlar.. Çünkü anne kızını kendisinden "ayrı" bir birey olarak görmüyor, göremiyor.. Birlikte aynı yatakta uyuyorlar; ikisi de dışa kapalı.. Ev, adeta annenin rahmi..

Anne sadist ve narsisist: Kızının mükemmel olduğuna inanıyor, küçüklüğünden beri onun da öyle düşünmesini sağlamış.. Kızını sürekli kontrol altında tutuyor.. Çünkü kendi hayatı çöp vaziyetinde: Elinden yemek yapmak vs.. dışında herhangi bir iş geldiğine dair bilgimiz yok: Bununla birlikte kızının her şeyi başarmasını istiyor: Kızı ünlü olmak yerine, öğretmen olarak kalınca bu defa okuldaki konumunu koruması için çeşitli öğütler vermeye başlıyor: Kontrolsüz bir figür çünkü: Kızını (Otto Kernberg'in tespiti) ayrı bir birey olarak görmek yerine adeta vücudunun bir uzantısı olarak algılıyor.. Bunun için uygun yöntemleri de var.. Modası geçmeyen klasik şeyler giymesi için kızını uyarmasının altında harcanacak para kadar, hatta belki daha çok kızının dikkat çekmemesi isteği var: Erika eve gecikince onun kıyafetlerine saldırması ise tipik bir anne-kadın kıskançlığı/psikozu: Kendisinden daha kadın olması.. Anne, zamanının geçtiğinin farkında: Ve kızının başka bir erkekle olmasını istemiyor: Bunu kızının kendine bağımlı kalması için arzuladığı kadar, kızının onu "geçmemesi" için de arzuluyor.. Çünkü Erika her anlamda ondan daha "fazla.."

Ancak, anne kızının hep yetersiz olduğunu hissettiriyor bir yandan ona: Odasının kilidini alarak, elbiselerini parçalayarak, eleştirerek/öğütte bulunarak, sürekli arayarak, resital sonrası üşütmemesi için omzuna hırka geçirerek vs.. Erika ne yaparsa yapsın annesinin yanında/gölgesinin altında.. Bununla birlikte öylesine ustalıkla/kurnazca kızıyla iletişim kuruyor ki: Aslında bunları hep kızını korumak istediği-

iyiliği için yapıyor.. Erika çoğu zaman dayanamasa da buna, "tam anlamıyla" itiraz edemiyor buna, duruma: Sıkılsa, yeri geldiğinde bağırsa/tokat atsa da, belli ki annesiyle olan mutual ilişkisinin alternatifinin olmadığını "biliyor.." Bilinçdışında kendisini bu denli değersiz hissetmesinin sebebinin annesi olduğu halde/rağmen..

Ve Walter: Annesi başından beri kaba davrandığı bu çocuk devreye girince kendi iktidarının sarsılacağını hissediyor, günden güne ellerinden kayan Erika, bir akşam çocuk-adamla çıkageldiğinde içtiği kanyaktan güç almasına rağmen bir şey yapamıyor.. Çocuk-adam kızına tecavüz ederken çaresiz kalmasına rağmen, ertesi sabah hiçbir şey olmamış gibi davranabiliyor.. Belki de aralarındaki "şey" bittiği, kızı -yeniden, kendisine kaldığı için seviniyordur; kim bilir??

Erika, annesinin eseri: Hayatta övünebileceği tek şey çünkü o: Başkalarını bu yüzden küçümseyebiliyorlar ikisi de: Parazitleri birbirlerinin..

La Pianiste #5: Sansür ve Die Klavierspielerin

2011-10-17T22:12:00.004+03:00

Başlıktan da anlaşılabileceği gibi bu yazının konusu film değil: Genel olarak kitap da.. Sansürü konuşalım istiyorum.. İlk "özel" gazetenin, Tercüman-ı Ahval'in 1861'de "eleştirel" yaklaşımının akabinde iki hafta süreyle kapatılmasıyla başlayan bir süreçten başlıyor.. Osmanlı'ya matbaa geleli çok olmamasına rağmen, etkisi hep hissedilecek sansür Demokles kılıcı gibi sallanmakta her yerde..

Cumhuriyet kurulduktan daha iki yıl sonra çıkarılan Takrir-i Sükun da çok katı kurallar içermekteydi ve İstiklal Mahkemesi'nin aldığı (sonsuz) sürgün kararlarıyla birçok kişi susturuldu.. Sonrasını zaten biliyorsunuz sanırım: Basın/edebiyat/radyo/tv derken internette de binlerce içeriğe ulaşma hakkımız elimizden alındı.. Ancak sansürün Türkiye'nin ayrılmaz, adeta gündelik bir hayat pratiği haline gelmesinde en büyük rolü oynayan TRT'yi anmamak olmaz.. "Katı" kuralları toplumsal bilinçaltına öylesine sirayet etmiş ki, yılbaşında dansöz oynatmak çoğu kanalın rutini haline gelmişti.. Özel tvler kurulunca yaşanan özgürlük de RTÜK'ün devreye girişiyle baltalandı.. Peşinden gelen internet döneminde hızına yetişilemeyen sansür uygulamalarının ucu Youtube'a da uzanınca "oha" dememek mümkün değildi, ancak bunu da kanıksadık: Nasıl olsa bireysel seyir için hazırlanmış DVD'lerin bile '05 yılından beri, 6 (yazıyla altı) yıldır sansürlendiği, bandrol verilmediği bir ülkede yaşıyoruz..

Açık konuşalım: Çin gibi, bir Kuzey Kore gibi, bir Küba gibi, bir Suudi Arabistan gibi görünürde çok farklı siyasal görüşler içermelerine rağmen, özünde otoriter olan bu ülkelerden pek de farkı olmayan bir ülkede yaşıyoruz.. Durum yıldan yıla kötüye giderken, bu sene Snuff'ın yayımcısı ve çevirmeni hakkında dava açılmasıyla kendine yer bulan bu ülkede, nice yazar mahkemelik oldu, tehdit edildi, cinayetlere kurban gitti..

Die Klavierspielerin de bu mengeneye sıkışan bir kitap: Hakkında açılan dava sonrası toplatılıp, satışı durdurulan kitap, mahkeme bitince 2. baskısı sansürlenmiş bir halde çıktı.. Önce o notları yazayım:

"Ben, betimlediğim şart ve koşullardan kuşku duymuyorum.. Endişelendiğim şey, konuları doğru dürüst sunabilmek, bunu her defasında yeniden denemektir.. Her zaman başarılı olmadığım kesin.. Ama bunu denemek benim hakkımdır ve her toplumun bu denemelerimi okumaya hakkı vardır.."

Elfriede Jelinek

"Elfriede Jelinek, yaşayan en büyük Avusturyalı yazarlardan biri olarak kabul ediliyor.. Piyanist, onun başyapıtı..

Pek çok dile çevrilerek yayınlanan ve ünlü Avusturyalı yönetmen Michael Haneke tarafından senaryolaştırılıp filme çekilen yapıt, 2011 Cannes Film Festivali'nde Jüri Özel Ödülü'ne değer bulundu ve ülkemizde de haftalarca gösterimde kaldı.. 10 Ocak 2002 tarihinde iki bin adet basılan kitabın baskı sayısının tükenmesine çok az bir zaman kala kitap, ülkemizde sıklıkla edebiyat eleştirmenliğine soyunan Muzır Kurulu'nun dikkatini çekti.. 27/2/2002 tarih ve 2002/50 sayılı Küçükleri Muzır Neşriyattan Koruma Kurulu'nun raporunca muzır bulunan kitabın satışı, İstanbul 2. Sulh Ceza Mahkemesi'nin 25/3/2002 tarihli kararıyla durduruldu.. Halkın ar ve hata duygularını incittiği, cinsi arzuları tahrik ve istismar eder nitelikte genel ahlaka aykırı olduğu gerekçesiyle toplatılan kitabın ikinci baskısını sansür bantlarıyla yayınlamak zorunda kalıyoruz.. Kitabın içerdiği düşüncelerin mi, yoksa tüm dünyanın başyapıt olarak kabul ettiği bir eseri sansür bantlarıyla yayınlamanın mı daha utanç verici olduğunun takdirini ise okurlara bırakıyoruz.."

Everest Yayınları..

Asıl utanç verici olansa bence şikayet dilekçesindeki "4- Değerlendirme" bölümü.. Aynen alıntılıyorum-

daha doğrusu yazıyorum..

"İnceleme bölümünde de belirtildiği gibi kitapta; bir edebi esere yakışmayacak nitelikte; toplumumuza yabancı, geleneksel değerlerimize ters, örf ve adetlerimize aykırı olan öğretmen ve öğrenci arasındaki cinsel ilişki, tüm açıklığı ile ar ve haya duygularını rencide edecek biçimde aşama aşama tahrik edici bir üslupla anlatılmaktadır.. Bu tür bir ilişki toplumumuzun sosyal normlarına ters düştüğü gibi, uluslar arası normlarla da çatışmaktadır.. Çünkü cinsel ilişkinin mahremiyeti tüm toplumlarda müşterek bir olgudur..

Kitapta; başkalarınca gerçekleştirilen cinsel ilişkiden haz alınabileceği karakterinin kahramanının şahsında gerçekleştirilerek yaşanabilir davranış tarzı olarak benimsenmekte, şiddetten hoşlanan anti sosyal davranışlara sıkça vurgu yapılarak olumsuz kişilikler örnek gösterilmektedir..

Ayrıca kitabın, estetik yapıdan uzak olduğu; zaman zaman argo ve amiyane tabirlere rastlandığı, bayağı ve ustalıksız anlatım tarzlarına başvurularak; bu tür eserlere rastlanmayacak ölçülerde, tarihin belli bir dönemine medeniyeti ve ahlakıyla damgasını vuran Türk Milletinin kimliğinin aşağılandığı, şehvet düşkünü varlıklar olarak gösterilmeye çalışıldığı müşahede edilmektedir..

Bu nedenle; kitaptaki yazıların normal sınırlar içinde kaldığını ve toplumun normlarıyla çatışmadığını iddia etmek mümkün değildir.. Zira insanlar ilkel hayatlarından bugüne kadar dünyanın her yerinde ve her toplumunda cinsi uzuv bölgesini kapalı tutmayı ve cinsi münasebetin gizliliğini vazgeçilmez kural olarak uygulaya gelmişlerdir.. Bu, toplumumuzda da böyledir.. Toplumumuzun ahlak anlayışı ve kuralları ile örf ve adetlelri cinsi münasebetin aşikarlığını kabul etmez.. Toplumlar varlıklarını koruyabilmek ve toplum düzenini sağlayabilmek amacyla sosyal normları oluşturmuşlardır.. Basın-yayın, araç ve organları bizzat bu normlara uymak zorunda oldukları gibi, toplumu bu konuda yönlendirme, ikaz etme, hatırlatma görev ve sorumluluğu ile de yükümlüdürler.. Bu görev ve sorumluluk toplumsal niteliklerdir.. Söz konusu kitapta yayınlanan yazıların bu toplumsal görev ve sorumluluk ile bağdaştırılması mümkün değildir.. Söz konusu kitapta asıl ağırlığın sekse yöneltilmiş olduğu, kitabın toplumun ahlak yapısıyla bağdaşmadığı ve halkın ar ve haya duygularını incittiği, cinsi arzuları tahrik ve istismar eder nitelikte genel ahlaka aykırı olduğu,

Ayrıca; müstehcen nitelikli bir kitabın öncelikle muzır olacağı muhakkaktır.. Ancak, bir aydan uzun süreli yayınlar kategorisinde değerlendirileceğinden 1117 sayılı yasaya 3445 sayılı kanunla ilave edilen Ek-2 inci madde kapsamına girmediği kanaatine varılmıştır.."

Aynı kafayı, yapısını tüm diğer sansür girişimlerinde bulabilirsiniz.. En kötüsü de her seferinde bu zihniyeti ciddiye alan, daha kötüsü destekleyenlerin var olduklarını bilmek..

Her Şeyiyle La Pianiste #4

2011-10-14T20:57:00.001+03:00

Okuldaki diğer iki hocayla Schubert'in (belki de şu andinlediğiniz) Piano Trio No. 2'sunu çalarken, sahne değişiyor ve Erika'nın"gizli" dünyasına dalıyoruz: Kasadan alınan jetonlar giriş biletimiz:Üç kabin de dolu.. Olsun, bekleriz.. Annemize bu "an" için yalansöylemedik mi zaten??

Erika, pendulum: Röntgenciliğin sadizmi, kendini-kesmeninmazoşizmi.. Kitapta her şey, Erika'nın elinin üst kısmına 4 kesik atmasıylabaşlıyor; ancak o jileti, "damadın geline güldüğü gibi gülen jileti"her yere yanında götürdüğünü biliyoruz.. Sonra, kendi evinde vajinasını kesiyorErika: Diğer insanlar gibi "normal" sevişmek yerine, bağlanmak,dövülmek, saatlerce hareketsiz kalmak/bırakılmak istiyor.. En sonunda omzunayakın bir bölgeye bıçağı saplıyor..

Beri yandaysa peep-show dükkanlarına, arabalı sinemalaragidip "gözetliyor" Erika..

Sadizm/in/den başlayalım: Sevişen bir çifti gözetlemek,ya da porno izlemek "hastalıklı" bir şey değil her şeyden evvel:Seksüel güdüleri sadece röntgenlerken harekete geçen biri, birisiyle karşıkarşıyaysak "bozukluk"tan söz edebiliriz diyor DSM IV.. İşinnormal/hastalıklı boyutuna girmeden, röntgenciliğin sadistik tonu üzerineyoğunlaşacağım biraz.. İlişkiye giren çift, ya da çıplak bir kadın/erkek/lgbtt "nesne"dirve röntgenci "göz"üyle onu kontrol altında tutar.. Sadizmin gizilbiçimi: Ancak kişiyi röntgenciliğe sürükleyen şeyler cinsel birleşmeye karşıduyduğu isteksizlik olabileceği gibi, kötü bulması da olası.. Ki, Erika'nındurumunu bu tanımlıyor daha çok..

Seksüel eylemlerde illa acı çekmek,"aşağılanmak" isteyen Erika'nın cinsel birleşmeye ancak böyledurumlarda "izin" vermesi, genel olarak seksi "kirli" vekötü olara kodlamasından kaynaklanıyor.. Her ne kadar çok az sahnede görünsede, Erika temizlik konusunda handiyse obsesif.. Avm'de kendisine bir adamınçarpmasından sonra omzunu siliyor, deri eldivenleriyle genellikle elindeoluyor.. Kitapta çok daha ayrıntılı işlenen temizlik saplantısının ucu"insanların birbirlerinin içine girmesi"ni tiksindirici bulmasınadeğin uzanıyor..

Profesör olmasına vakit varken daha, bu titri kullanmayabaşlayan; annesinin (de) gazıyla kendisini müzik alanında mükemmel görmesine rağmen,dünyaca ünlü bir piyanist yerine konservatuarda öğretmen olan, parlak birkariyer yerine vasatla yetinmek zorunda kalan Erika'nın başkalarına karşı bu denliacımasız olmasının sebebi de bu arada kalmışlık: Hep daha fazlasına layıkolduğunu düşünen karakterin daha fazlasını elde edemeyeceğinin farkındalığıbunları yaptırıyor ona: Bilinçdışında "biliyor" çünkü bunu, henüzbilincine ulaşmadığı için Erika hala kusursuz sanıyor kendini.. Bilinçdışı buinkar bizi şuraya götürüyor: "Erika, kır çiçeği.." Süperegosununkölesi.. Baskıcı ve katı süperegosunun kontrolündeki karakter, bu yüzden"cezalandırılmaya" ihtiyaç duyuyor, bağımlı hale geliyor..

Daha ayrıntılı yazacağım sonra ama, annenin rolünü de esgeçmemek gerek: Kendisi de bir sınır bozukluğa sahip olan anne özelinde şunubelirtmem gerekiyor: Narsisizm ve diğer sınır bozukluklar adeta bir"genetik bozukluk" gibi kuşaktan kuşağa aktarılırlar: Çünkü kendiside narsisist/sınır bozukluğa sahip anne (ya da bakıcı, diğer ebeveyn vs) çocuğuda -genellikle farkında olmadan, "bu" şekilde yetiştirir, dahadoğrusu "böyle" olmasında rol oynar.. Zira çocuğun taleplerineyeterince cevap veremez.. "Anne, deliliğin birinci nesnesi.."Erika'nın annesi de, kendi sadizmini korkunç bir kılıfla geçiriyor kızının üzerine:Adeta nefessiz bıraktığı kızını sürekli kontrol eden, başkalarına karşı uyaran,kendisinden başkasına ait olmasını -asla, istemeyen annenin Erika'yı daha dadelirttiğini-

peki ya baba?? Çok az yer verilse de, babanın da akılhastanesinde ölmesinin işaret ettiği "genetik şüphe" var, girmekistemediğim..

yucinematek'teki ilk La Pianiste yazımda yanlış imlediğimbir noktayı düzelteyim: O yazıda şöyle demiştim: "Ayrıca, sadece ikisahneye dayanarak genel bi yoruma ulaşmak istemiyorum ve fakat, Erika'nın,işemeye erotik bi anlam yüklediği açık: Arabalı sinemada seks yapan çiftigözetlerken, olduğu yere çömelip işemeye başlıyor: Anna'nın sağ eliparçalandıktan sonra, hemen tuvalete koşuyor ve işiyor-

belki de, işemek orgazmına (tam olarak cinsel anlamınıkastetmiyorum: Tatmin diyelim..) eşlik ediyor.."

Halbuki düşündüğümden farklı çıkmıştı olay: Erika'nın hep"en" heyecanlı yerde çişi geliyormuş ve bu küçüklüğünden beriböyleymiş.. Erotik herhangi bir anlamı filan yokmuş yani.. Bunu da düzelteyimyeri gelmişken..

Bilinçdışında hissettiği bu "cezalandırılmasıgereken" imgenin işaretçisinin peşine düşersek, penis haseti karşılarbizi.. Ancak değinmek istemiyorum..

Melancholia

2011-10-14T00:05:00.001+03:00

Lars von Trier'nin '11 yapımı kişisel-kıyamet filmi Melancholia'yı dün Filmekimi kapsamında izledik.. Öncelikle belirtmem gerekiyor ki, yönetmenin mainstreame en çok yaklaştığı film olmuş: Öyle ki, bir von Trier filmi gibi bile durmuyor kimi zaman.. Ancak yönetmen de bunun farkında olmalı ki, kendine has stilini zaman zaman ortaya seriyor..

Filmin hikayesi iki kız-kardeş üzerinde yükseliyor: Justine ve Claire.. Justine düğününde müstakbel eşinden ayrılan, Claire ise düzenli bir evliliğe/hayata sahip bir kadın: Claire Justine'in düğününü de organize eden bir Bree Van de Kamp adeta.. Bu sıralarda Melancholia adlı bir gezegenin Dünya'nın yakınından geçeceği hesaplanmakta.. Fakat hesaplamalarda yanlışlık yapıldığı ortaya çıkınca işler değişiyor ve gezegen Dünya'ya çarpıyor..

Filmin ikinci bölümü son derece "güzel"ken, ilk bölümü için aynı şeyi söyleyemeyeceğim malesef: Zira, tipik von Trier trükleri karşılıyor bizi: Mükemmel bir erkek ve "sorunlu" bir kadın figürleri, hemen her von Trier filminde olduğu gibi karşımızda dikilmekteler: Hatta, kadın düğün gecesinde, bir başkasıyla sevişiyor, "mükemmel" olmaktan başka bir kusuru olmayan kocayı, metin yazarlığından direktörlüğe terfi ettiği işini filan: Umursamıyor.. Film son derece hesapçı bir şekilde tanı koymuyor Justine'in durumuna.. Sebebiyse basit, kılıf bulmak.. Neden Justine "böyle" davranıyor?? Çünkü psikolojik sorunları var.. Pek süpermiş sahiden..

İkinci bölümde film adeta şaha kalkıyor, hatta itiraf etmeliyim ki, ilk defa bir von Trier filmine sempati duydum.. Koşullar değişince adeta kobaylaşıyor öncesini bildiğimiz insanlar.. Son derece sakin davranan iki insanın (Claire ve koca) çok farklı uçlara savrulması, hatta ilk intihar edenin "erkek" olması von Trier'in ufaktan değişmeye başladığının habercisi olabilir mi: Dahası Justine'in böylesine sakin kalabilmesi de şaşırtan başka bir unsur: Zira, von Trier'den tam tersi bir konumlama beklerdik.. Filmlerin sonunda görmeye alıştığımız ve fakat şaşırtmayan twisti, von Trier filmografisine atıyor gibi iddialı bir noktaya da çekmek mümkün bunu..

Beri yandan, oldukça sıkıcı bir burjuva eleştirisi de var filmin: İlk bölümdeki anne (Charlotte Rampling ne süper) tüm o devasa burjuva setinin (18 delikli golf sahası -19 numarayı fark ettiniz umarım) ortasında adeta yürüyen bir saatli bomba gibi dolaşıyor.. Claire'se tipik, fazlasıyla tipik bir karakter.. Burjuva zevkleri öylesine klişe ki, kıyamet anında terasta şarap içmeyi istiyor: Justine'in söylemi taşı gediğine koysa da, yıllar öncesinde çekilmiş çok daha iyi söylemlere sahip bir dolu film varken, olabildiğince kitschleştirdiği bu dünyayı eleştirmesi "e yani.."den fazla bir anlam ifade etmiyor benim için..

Aynı sorun filmin açılış bölümünde de var: Antichrist'ın estetik açıdan zirvesi olan açılış bölümünde uyguladığı taktiği aynen Melancholia'ya da uygulaması başta "ohaa çok güzel.." dedirtse de, çok kısa bir süre sonra sıkmaya başlıyor, tablo gibi görüntüler filan ama, hepsi de bu.. Filmin tema müziği de son derece başarısız bana kalırsa.. Antichrist'ta öykünmeye başladığı Tarkovski evreni/estetiğini bu filmde de görmek de baymaya başladı ayrıca..

neysse,, çok dağıldım -yine.. von Trier'in kariyerinin en farklı filmi Melancholia.. Herkesin kıyameti kendine..

Her Şeyiyle La Pianiste #3

2011-10-12T20:54:00.000+03:00

"Oğlancık Erika'ya bakıyor dikkatle, ona birazgülmesini öğütlüyor delikanlı.. Neden her zaman bu kadar ciddi??

Şimdi neşelenmesi istenen kuzene kendisine ait güreşnumarasını gösterme zamanı geldi..

Onun için yolculuk başladı, aşağıya doğru son hızla,elveda.. Dönüşü olmayan yolculuk.. Uzunlamasına batıyor dibe.. Başaşağı gidiyorher şey, asansör iniyor aşağıya; ağaçlar, yaban gülü çalısının sardığı küçükmerdiven korkuluğu yaydan fırlamış ok hızıyla geçip gözünün önündenkayboluyor.. Birdenbire yukarı çekildi Erika.. Kaburgaları birbirinin içinegeçmiş gibi, Oğlancık'ın göğüs kılları görünmez oldu başının üzerinde.. Sınırçizgisi yer değiştiriyor.. Artık oğlanın hayalarının yer aldığı kesenin bağlarıgöründü bile.. Hemen sonra küçük kırmızı Everest Tepesi çıkıyor ortayaacımasızca, büyük planda, hemen altında uzun açık renkli uyluk tüyleri..Asansör aniden duruyor.. Zemin katı.. Sırtında bir yerde kemikleri çatırdıyorşiddetle, menteşeler gıcırdıyor, birdenbire öylesine sert sıkıştırıldı ki..İşte diz çöktü bile, yaşasın.. Oğlancık bir kez daha bir kızı alt etmeyibaşardı.. Yaz tatilinin getirdiği kuzeninin önünde eğilmiş duruyor şimdi kız;tatil çocuğu, öteki tatil çocuğunun önünde.. Erika'nın neredeyse dikişlerindenpatlayıp çıkacakmış gibi duran bu gülen maskeye bakmak için kaldırdığı yüzünde,gözyaşlarının olduğu hafif bir cila parlıyor.. İyi oldu.. Oğlancık zaferindençok memnun.. Kızı iyice bastırıyor çayıra.. Anne, çocuğunun, herkesin hayranolduğu yetenekli kızının, köylü bir gençten gördüğü muameleye karşı çıkıyorbağırarak.. Erkeklik organıyla dolu kırmızı kese sallandı, onun gözlerininönünde baştan çıkarırcasına döndü, bir topaç gibi.. Kimsenin karşı koyamadığıbaştan çıkarıcının o.. Kısa bir an için sadece yanağını dayıyor oraya.. Neden böyledavrandığını kendisi de bilmiyor.. Sadece bir kez hissetmek arzusunda, buparıltılı Noel ağacı topuna sadece bir kez dudaklarıyla dokunmak istiyor.. Biran için bu paketin alıcısı o.. Dudaklarını gezdirdi üzerinde, yoksa çenesimiydi?? Kendisi istedi bunu.. Oğlancık, kuzeninin içindeki bir çığı hareketegeçirdiğini bilmiyor.. Erika gözlerini alamıyor bir türlü oradan.."

Bu alıntı filmde yer almayan kuzenle ilgili: Tıp okuyor,spor (güreş/judo) yapıyor, canlı, capcanlı.. Diğer erkek karakter Walter Klemmer'ene kadar da benziyor değil mi: Prolog ve açılış jeneriğinin ardından devreyegiren sarı saçlı, mavi gözlü güzel çocuğa: Erika ve annesi asansörle çıkarken,merdivenleri yürüyerek çıkmasına rağmen onlarla aynı hızda giden/güç gösterisiyapan, teknik okulda okurken bir yandan da klasik müzikle ilgili, iyi birpiyanist olmasının yanı sıra, spor yapan, Erika'nın aksine sosyal becerilerison derece gelişmiş çocuğa??

Daha önceki La Pianiste entry-yazımda belirttiğim gibi,Walter hiçbir Haneke karakterine benzemiyor: Kusursuz, çok, çok ama çok fazla hem de.. Bünyesinde topladığıözellikler Erika'da bazı şeyleri harekete geçiriyor: Tuhaf bir kıskançlık-aşkla beraber, genç ve gelecek vaat eden bir çocuk..

Ancak iki erkek karaktere baktığımızda aslındabirbirlerinden pek de farklı olmadıklarını görüyoruz: Jelinek'in yer verdiğiiki erkek karakterin de bu denli "güçlü" (spor yapması),"akıllı" (tıp ya da teknik okulda okumaları), çekici, seksi olmasınınErika'yla alabildiğine kontrast yaratmak için olduğunu düşünmekten ziyade,farklı okumalar da yapabiliriz: "Ulaşılmaz erkek" imgesine:Psikolojide bilhassa histerik kadınların ısrarla kendileri için "ulaşılmaz"olan erkeklere aşık oldukları görüşü yaygındır: Ki, Oedipus çözümlemesine baktığımızdabunun belli bir gerçekliği de içinde barındırdığını görebiliriz.. Erikahisterik değil, bunda mutabıkız.. Ancak aynı semptom, babasıyla sorunlu birOedipus dönemi geçiren çocuklarda da gözlemlenebiliyor.. Kitaptaki iki erkekkarakterin de her açıdan (Walter'ın penisinin 17cm olduğu bilgisini deöğreniyoruz misal) bu denli kusursuz olmasının işaret ettiği nokta bu banakalırsa: Ancak bunu Jelinek özelinde değil, kitap özelinde imlediğimi debelirteyim.. Erika'nın dikkatini sadece bu denli kusursuz erkekler çekebiliyor:Çünkü Erika da kendisini "kusursuz" olarak değerlendiriyor-

daha sonra yeniden ayrıntılandıracağım..

Walter daha ilk görüşünde Erika'dan etkileniyor.. Bununlabirlikte çok çabalasa da, Erika ona istediği gibi davranmıyor, ancak bu sadecegörünürde: Çocuğu ders çıkışında takip ediyor, her hareketini gözlüyor,Walter'ın yakınlık gösterdiği (filmde oldukça yakın davranırken, kitapta sadecegöz kırpıyor) kıza hiç düşünmeden zarar verebilecek düzeneği hazırlayabiliyor..

Okul tuvaletindeki yakınlaşmalarının akabinde, Erikaaçılıyor -mektupla.. İşte bundan sonra Walter da giderek sadistleşiyor..Erika'nın durumunu igğrenç bulurken, işi dalga geçmeye dek vardırması,Erika'nın oral seks yaparken kusması sonrasındaki "ağzın kokuyor" (ki,kitapta oldukça uzun sürüyor bu) eleştirisi ve hepsinden önemlisi Erika'nınmektupta yer verdiklerini yaptığı sahne.. Ve sonrası.. Her ne kadar s&milişkiler kendisine göre değilmiş gibi davransa da, Walter yarı-bilinçsiz birşekilde içindeki sadisti ortaya çıkarıyor..

Çünkü Erika'yı elde edemediği her an değersizleştirmeyebaşvuruyor: İkili-karşıtlık.. Çevresindeki kadınları çok rahat bir şekildeetkileyen Walter da "ulaşılmaz" Erika'ya ulaşmak istiyor.. Her nekadar filmde yer verilmese de, Erika günden güne daha "süslü" (gözürahatsız edecek kadar) giyinmeye başlıyor-

walter için.. Çocuk da bunun farkında.. Ve tek isteğiErika'nın üstündekileri çıkarmak: Ancak bunu, Erika'nın rüküşlüğünedayanamadığı için mi, yoksa Erika'nın içine girmek için mi istediğini bilmiyoruz..

Bildiğimiz tek bir şey var: Walter, Erika'ya aşık değil..Sadece çok iyi rol yapıyor.. Erika'ya tecavüz ettikten hemen sonraki gün: Nasılda rahat, hiçbir şey olmamış gibi davranabiliyor..

Her şeyi yapmayı göze alan-

annesinden vazgeçmeyi bile: Herkesten gizlediği (heranlamıyla) içini, açmak.. Yargılanmamayı, dahası bunun için kaygılanmamayıummak.. Beni hep ağlatan "bundan sonra ne giyeceğime sen karar ver.."demek/-ebilmek: Bunların ne anlama geldiğini, senin için ne anlam ifadeettiğini bile bilmeyen ve asla öğrenemeyecek bir çocuk-adama aşık olmak..Sabırla, bir gün kullanacağını düşünerek, umutla satın aldığın/biriktirdiğinbdsm aletlerine küçümseyerek bakan bir çocuk-adam var karşında.. Yazdığın mektubusuratına fırlatan.. Geri dönüşsüz.. Dönüşümsüz: Ve seni terk eden-

hiç birlikte olmamıştı/k ki..

Buz pistindeki topuklu ayakkabılı kadın, "Erika, kır çiçeği.."

Her Şeyiyle La Pianiste #2

2011-10-11T21:55:00.002+03:00

"Piyano öğretmeni Erika Kohut, annesiyle birlikte yaşadığı eve kasırga gibi daldı.. Erika bazen olağanüstü hareket ettiği için annesi kızına "kasırgam" derdi.. O günkü niyeti annesine görünmemek olan Erika, otuzlu yaşlarının sonlarını sürmekte olan bir kadındı.. Annesi ise neredeyse onun büyükannesi olacak yaştaydı.. Erika, zorlu yılların ardından dünyaya gelmiş, babası ise sırasını hemen Erika'ya devrederek sahneden çekilmişti.. Anlayacağınız, Erika gelmiş, babası gitmişti.. O günkü hızlı hareketinin nedeniyse, zorunluluktu; sonbahar yaprakları gibi hızla kapıdan içeri girmişti ve görünmeden odasına ulaşmanın derdindeydi.. Oysa anne, tüm heybetiyle Erika'nın yoluna dikilmişti bile; devletin ve ailenin oy birliğiyle, hem engizisyoncu hem de idam mangası sıfatıyla kızını sorgulayacak ve infaz edecekti.. Erika'nın evin yolunu neden bu kadar geç bulduğunu öğrenmek istiyordu.. Son öğrencinin, Erika'nın alaylarını yüklenerek süklüm püklüm evine gitmesinden beri nedereyse üç saat geçmişti.. Nerede olduğunu öğrenemeyeceğimi sanıyorsun herhalde, Erika.. Yalan söylediği için sözüne inanılmayan bir çocuk bile hesap vermelidir anneye, hem de kendiliğinden.. Bak, anne bekliyor seni: Bir, iki, üç, Erika.."

Böyle başlıyor Die Klavierspielerin, sonra akıyor, akıyor, yüksek bir noktadan dökülüyor.. Film de orijin olarak kendine bu sayfaları alıyor, sonrasını biliyoruz: Anne kızının, Erika'nın, geç gelmesinin sebebinin pahalı bir elbise olduğunu öğreniyor-

giyilmeden yırtılan -daha: Birbirine giriyorlar, anne duygu sömürüsü yapıyor, kızı ağlıyor, kızgınlığını unutup annesinden özür diliyor.. Anne de yumuşuyor.. Sarılıyorlar: Anne kahve yapmayı teklif ediyor.. Birlikte uyuyor anne-kız: Aynı yatakta..

Açılıştaki bu sahne, her şeyi özetliyor: Annesinin gölgesinde yaşayan bir kadın: Kızını -"kendi" izin verdiği anlar dışında, gölgesinden bir an bile çıkarmak istemeyen bir anne: Her ikisi de patlamaya her an hazır: Anne koruma kılıfına saklarken sadizmini, kızı kendini ifade etmek için saldırıyor.. Biliyorlar ama, bir yandan: Kendilerinden başka kimseleri yok.. Baba/kocayı akıl hastanesi-bakım evi karışımı bir yere bıraktıktan sonra sadece kendi başlarınalar, kaldılar: Komşuları yok, zaten istemiyorlar: Erika'nın arkadaşları pek az, anneyse yapayalnız.. Tek hayalleri yeni bir eve taşınmak -ücretinin büyük bir bölümünü Erika'nın ödediği.. Zaruri ihtiyaçlar dışındakiler yasak: Erika yine de buluyor bir yolunu -zaman zaman.. Varoşlardaki ucuz peep-showlar, açık sinemalar/parklar..

Bana göre sinema tarihinin en iyi/ayrıntılı işlenmiş s&m portresiyle karşı karşıyayız.. Eylemleri belki "tuhaf" geliyor Erika'nın, ancak öylesine gerçek ki, bir noktadan sonra biyopsi seansındaymışsınız gibi hissediyorsunuz: Erika'dan alınan parça/lar patolojiye gönderilip inceleniyor: Filmin/kitabın beni en çok etkileyen yönü de tam olarak bu-

Nasıl oluyor (da oluyor) peki?? Elfriede Jelinek'in konuşmaktan pek de hazzetmediği otobiyografik öğeleri var kitabın: Benzer şekilde babasını akıl hastanesinde kaybetmiş, piyano eğitimi almış yazarın -en azından, karaktere yaratım sürecinde kendi hayatından bir şeyler kattığını düşünebiliriz: Ancak s&m konusuna asla girmiyor Jelinek-

ben de girecek değilim..

Her kitap uyarlamasında adet olduğu üzere kitap ve film arasındaki farklılıklardan da bahsedelim biraz: Kitapta yer alan bazı kısımlar (Erika'nın annesiyle gittiği tatil, metrodaki davranışları vs..) filmde yer almıyorlar: Tatil kısmının çıkarılması bana kalırsa son derece iyi olmuş, zira kitapta da (kuzenle deneyimlenen ufak bir an dışında) pek de bir anlam ifade etmiyor.. Metroda yaşanan bölümler filmde yer alabilirdi..

Erika'nın ellerinin parçalanmasına sebep olduğu öğrencisinin (ve annesinin) filmdeki rolü artırılmış: Tenor çocuk ise kitapta yer almıyor..

Walter Klemmer hakkında daha fazla bilgiye sahip oluyoruz kitapta: Ancak kitapta zaten Erika'nın öğrencisi olarak tanıtılan Walter, filmde Erika'yla sonradan tanışıp okula kaydoluyor.. Beri yandan kendisi buz hokeyi oynamıyor, kürek çekiyor.. Ve Erika'ya karşı o kadar da "aşık" değil: Elde edememenin güdüsüyle harekete geçiyor..

Bunlar dışında aslına oldukça sadık bir uyarlama La Pianiste.. Kullanılan müzikler bile kitapta geçen müzikler..

Haneke ve Huppert'i ilk kez bir araya getiren film sonrasında, ikili iki filmde (Le Temps Du Loup ve '12 gibi izleyeceğimiz Amour) daha bir araya geldiler: Bununla birlikte Haneke, daha Funny Games zamanından beri Huppert'le çalışmak istiyormuş: Funny Games için Huppert'e teklif götüren Haneke, reddedilince Susanne Lothar'la çalışmış-

ki, kendisi La Pianiste'teki diğer anne..

Isabelle Huppert, Funny Games'teki rolü filmi çok teorik bulduğu (insanların ekrandaki şiddeti deneyimlemesi) için reddetmiş.. Acaba o oynasaydı nasıl olurdu, diye düşünmeden edemiyor insan..

2. Yaş Kutlama-Tefrikası: Her Şeyiyle La Pianiste

2011-10-10T20:48:00.001+03:00

yucinematek ikinci yaşına giriyor 11 Ekim'de -yarın: Toplamda 29 kısa, 6 orta ve 349 uzun metrajlık bir arşive sahip olan blogum, geçen sene artan iş yoğunluğum (ve kimi zaman ters-yüz olan hayatım) sebebiyle bir önceki seneye göre, görece daha az yoruma ev sahipliği yapsa da, hayatımda en çok keyif aldığım şeylerin başında geliyor: Kutlama niyetine uzun süreden beri yapmayı çok arzuladığım şeyi bugün için bekletiyordum.. Elfriede Jelinek'in '83 tarihli romanı Die Klavierspielerin ve Michael Haneke'nin '01 yapımı filmi La Pianiste'i incelemek..

Filmi öylesine seviyorum ki, "en sevdiğin film nedir??" diye bir soruyla karşılaştığımda bilincime ilk düşen film La Pianiste oluyor-

handiyse bir refleks.. Romanı konusunda bu kadar kesin konuşacak değilim, zira ondaysa hep Sartre geliyor aklıma.. Ancak '02 yılında La Pianiste'i ilk izlediğimde içimde oluşan duygu durumu/yoğunluğu beni kitabına da yöneltti, fakat kitabı uzun bir süre bulamadım: Hakkında açılan dava sonrası satışının durdurulup/kitabın toplatılması, ikinci baskında birçok satırın sansürlenmiş bir halde çıkması, mahkeme sonucunda "yayımlanmasında sakınca yoktur" kararıyla birlikte sansürlü kısımların kitabın sonuna eklenmesi gibi olaylar zincirinin etkisi vardı bunda: Sadece iki baskı yapan kitabın ikinci el bir kopyasına ulaştığımda sene '08'di -düşünün.. O zamana kadar kitabı Taksim ve Kadıköy'deki her sahafçıya sormama, hatta abartıp yayınevini aramama rağmen kitabın bir kopyasına ulaşmak mümkün olmamıştı.. Ta ki bir arkadaşım bana hediye edene dek-

ki, onun da bulana kadar canı çıkmış: Kitabı bir günde yalayıp yutmuş ve filmdeki kimi sahneleri çok daha iyi kavramıştım: Bununla birlikte değiştirilen bölümler de vardı-

klasik uyarlama eleştirimi de yapayım..

yucinematek'in ilk dönemlerinde Ekşi Sözlük'teki entrylerimi taşıdığımdan La Pianiste için '07'de yazdığım entry duruyor hala: Güncellemenin zamanı geldi artık hem..

Her şeyden öte Isabelle Huppert'in en iyi oyunu hala bu filmde: Bu sene kaybettiğimiz Annie Girardot anne rolünde muhteşem bir şekilde parlıyor.. Haneke'nin yönetmenliğinde ikinci bir dönemin başladığını mimliyor.. Olağanüstü müzikleri.. Benzersiz ve incelikli ayrıntılarla süslenmiş teması.. Girardot ve Huppert'in ikinci kez anne-kız olduğu.. Benoit Magimel'in de ustalıkla oynadığı: Ama Huppert -hep..

Herkese iyi seneler..

Howl

2011-10-03T08:03:00.001+03:00

'10 yapımı Rob Epstein ve Jeffrey Friedman filmi Howl, Allen Ginsberg ve onu bir şekilde meşhur yapan yargılanma süreci hakkında..

Film gayet belgesel: Ancak enfes animasyonlara sahip-

ki, asıl izleme sebebim buydu.. Ginsberg, '55 yılında Howl'u ilk kez okur, ardından kitap çıkar ve fakat kitabın yayımcısı hakkında dava açılır: '57 yılında sonuç çıkar.. Beat Generation'ın manifestolarından kabul edilen şiir hakkında herhangi bir yorum yapmayayım, zira şiire tahammül edemediğimi bilen bilir..

Eşcinselliğin "hastalık" olarak görüldüğü dönemde iki kez bu yüzden tedavi gören Ginsberg'ün meseleye yaklaşımını sorgulayacak değilim, bana düşmez de, çelişik bir durum olduğunu belirtmem gerekiyor.. Bununla birlikte Howl özelinde o zamanlarda böylesi bir söylemle ortaya çıkmayı da cesur bulmadığımı belirtmeliyim: Belki Amerika'nın içinde bulunduğu dönemin kendi bağlamı içinde düşünüldüğünde cesur gibi görünebilir, ancak dünya edebiyatı düşünüldüğünde "yeni" bir şey değil: Mesele de buradan filizleniyor zaten: Avrupa'da yayımlansa herhangi bir soruşturmaya uğramayacak şiirin, Amerika'da yılın olayına dönüşmesinin altında sistemin rolünü konuşmalıyız: Bir de benzer olayların başka ülkelerdeki (diyelim bir Türkiye) benzerliğine..

Bununla birlikte, filmin asıl derdini şiir ve Ginsberg'den koparıp çok daha kapsayıcı bir alana taşımak mümkün-

ki, öyle yapıyorum: Sansür.. Sansür hep vardı ve muhtemelen de hep var olacak: Çünkü her zaman saçma sapan nedenleri meşruiyet zeminine oturtma konusunda gayretkeş olanların çabalarını ciddiye alanlar çıkıyor: Bu kişilerin sebepleri çok çeşitli olabilir, ancak işi yasaklamaya götürebiliyor olmalarının, dahası bunu başarabilmelerinin yol açtığı durumlar zaman zaman geri dönülemez oluyor: Türkiye'de sürekli Demokles kılıcı gibi insanların üzerinde sallanan bu anlayış ne kadar çorak bir "sanat" ortamına sahip olduğumuzu açıklıyor.. Okuyucu/izleyici/dinleyici için sürekli sansürle iç içe olmanın etkisi ne kadar yıpratıcıysa, eser sahibi için çok daha korkunç etkilere yol açabiliyor.. Konu derin..

Allen Ginsberg'se hayat hikayesini anlatırken son derece rahat: Aslına bakarsanız son derece yapay duruyor-

bunda kendisini canlandıran James Franco faktörüne sonra geleceğim..

Şairliğin o kendine has havasını sindirip semirmiş bir vaziyette ortalığa saçtığı ahkamları dinlerken, sansüre karşı bir tavrı olan insandan ziyade, tipik Amerikalı bir yaklaşım buluyorum: "Nasıl kısa yoldan ünlü olurum??" Dönem düşünüldüğünde (gerçi hala değişen bir şey yok) tek derdi "keşfedilmek" olan yığına ait bir parça: Amacına da ulaşmış belli ki..

Filmin "sanatçı"ya bakışı da son derece karikatürize yalnız: Fransız şapkalar, kalın çerçeveli, büyük gözlükler ve sürekli sigara içen "Avrupai" tipler filmde cirit atmakta, ki artık beni bayıyor bu yaklaşım.. James Franco'nun sakallarının yeterince sık olmayışının takma-sakal ve bıyıkla kamufle edildiğini fark ettiğim ilk anda (ki filmin hemen başlarına tekabül ediyor) filmden uzaklaşıyorum..

En iyisi hiçbir şey düşünmeden filmdeki animasyonların keyfini çıkarmak: Querelle'e gönderme yapılan sahneyse filmin zirvesi..

Balans Ve Manevra

2011-09-28T21:58:00.000+03:00

Teoman'ın yazıp yönettiği '05 yapımı filmi Balans Ve Manevra, büyük bir fiyaskoya dönüşmesiyle birlikte anılan bir film olageldi: Oysa Teoman, daha çekim öncesinde bile başka filmler de çekebileceğini söylemişti, ancak film batınca bu hayaline de bir süreliğine ara verdi..

Filmin hikayesini filan özetlemekle uğraşamayacağım, zira tuhaf bir kesişen hayatlar öbeği olan film, daha ziyade bir Gezelim Görelim: Bodrum tadında: İlginç olup olmadığı bile tartışmaya son derece açık bu enstantaneler arasında sadece Ali'nin ve kısmen de Ümit'in hikayesi bir yere varıyor.. Onun dışında filmin ana karakterleri Timur ve Zeynep'in "tribal" ilişkileri ölüm gibi bir "son"la noktalansa da anlam ifade edip etmediği bile sorgulanabilir: Ki sorgulayacağım.. Ruhi'nin ise filmde ne işi var, inanın çözemedim: 2. kuşak Alamancı çocuğu görünümündeki tecavüzcü kötü adam ve diğer "kötü"lerin de..

Öncelikle filmin merkezindeki ilişki son derece sorunlu: Daha doğrusu bildiğin kadın-düşmanı bir "şey" izliyoruz: Kendisi 2 kadınla grup yapmaktan çekinmeyen adam, sevgilisinin başka biriyle birlikte olduğunu öğrenince onu dövüyor misal: Filmin sonunda da benzer bir sahne karşılıyor bizi: Timur tek kurşunla öldürülürken, Zeynep'e (muhtemelen kurşun bile çok görüldüğünden) tekmeleyerek dahi tükürerek ölüm reva görülüyor.. "Bu babasını erken yaşta kaybetmiş erkeğin filmi"yle filan açıklanabilecek bir durum değil bu, bildiğin kasıt.. Ve hakikaten inanılmaz rahatsız edici..

Bununla birlikte Timur'un üzerine giymeye pek bayıldığı maço (sosyopat diyelim) imajın da altını kazımak gerekiyor sanki: Bıçakla göğsünü boydan boya kesecek kadar "ölümden korkmayan" (kendi cümlesi) bu adamın tripleri Teoman'ın (muhtemelen pek matah bulduğu) mekanik sesiyle ve saçma sapan tekrarlarıyla birleşince cidden katlanılmaz oluyor: Bunu örtmek içinse kılıf hazır: Babasından uzak kalmış erkek çocuk.. İşte bu argüman, kadın-düşmanlığını meşrulaştıracak bir araç görevi görüyor filmde ve hiç de öyle "ay yazık, içten içe üzülüyor aslında" denebilecek bir şey değil..

Zeynep'se: "Kadın sadece intikam için aldatır" sistem-önermesinin cisimleşmiş hali: Mutualliğinin parazitlik boyutuna gelişinin vurgulanması için hamile kalması gerekiyor örneğin.. Sürekli şikayet etmesine rağmen, hep aynı: "Çorbayı beğenmedin mi??" diye soruyor, silahın olmadığını fark edince deli gibi Timur'u arıyor: Bu sevgili-anne tripleri Timur'a da iyi geliyor belli ki, "o benim tek varlığım" gibisinden bir şeyler geveliyor.. Ancak değişen bir şey yok yine de: Tekme ve tükürükle öldürülüyor Zeynep: Film boyu canlandıran oyuncusunun bedeninin sömürülüşü gibi..

Ümit'in aforizmalarına filan değinecek değilim..

The Tree Of Life

2011-09-26T00:02:00.000+03:00

Terrence Malick'in '11 yapımı filmi The Tree Of Life'ı Altın Palmiye'yi aldıktan sonra artık toplu histeriye varan gazlamanın etkisine daha fazla direneyemeyip bugün izledik.. Terrence Malick sektör bağlamında ilginç bir figür, 42 yıllık kariyerinde sadece 6 film olmasının her yeni filmi için yarattığı beklenti, filmlerine pazarda daha fazla yer açılmasına da olanak sağlıyor: The Tree Of Life'ı izlediğimde cidden buna kani oldum artık.. Daha Cannes'da başlayan bu dalga handiyse tüm dünyayı çevrelemiş durumda.. Ancak filmi sevdiğimi söyleyemeyeceğim, dahası fazlaca şiş/iril/miş bir balon olduğunu düşünüyorum..

Filmin hikayesi şöyle, evrenin başlangıcından Dünya'nın sonuna kadarki (hatta sonrasının da dahil olduğu) bir zamanı kapsayan film, merkezine '50li yıllar Amerika'sındaki 3 erkek çocuklu bir aile ve aynı aileyi zora sokan bir ölümü alıyor..

Belirtmem gerekiyor ki, sıradan bir aile dramını bu denli epik bir forma sokmak yönetmenin kendi tercihidir de, bu tercihin ne denli doğru olduğunu sorgulayabiliriz bir sinema-sevicisi olarak: Hakikaten de tüm o evrenin oluşumu, tek hücrelilerden amfibyumlara, dinozorlardan insanlara uzanan zamanı National Geographic tadında "belgelemek" evet estetik açıdan "ilginç" olabilir, ancak hepsi bu: Filme ne kattığı konusunda ciddi endişelerim var-

"ağır konulu, gösterişli bir hikayeye sahip" bir film intibası yaratmaya hizmet etme dışında..

Daha kısa sürede çok daha iyi anlatılmış başka bir hikaye için size Fatboy Slim'in '98 tarihli Right Here, Right Now klibini önerebilirim misal:

Bu kısımlar dışında geriye elimizde baba-oğul çatışması kalıyor: Kendisi 27 tane patent sahibi olma dışında hiçbir şey başaramamış (saygın bir piyanist olamamış misal) baba (ki bence Brad Pitt bu rol için yanlış bir seçim), bütün yapamadıklarını oğlunun yapmasını istiyor: Askerliğin etkisini hala üzerinde taşıyan (saç tıraşı bas bas bağırıyor) baba, bunu eve de yansıtınca etki-tepki devreye giriyor: Pasif bir anne, baskıcı baba ve ikisinin arasında kalan üç çocuk: Jack (biraz da ilk olması dolayısıyla) ne yapacağını bilemez durumda: Kendisinin de söylediği gibi, sevdiklerini yapması yasak olduğundan nefret ettiklerini yapıyor: Dönüşümünü özetleyen olağanüstü iki sahne var: İlkin kardeşinden ampulü çıkarılmış duya parmağını sokmasını istiyor, kardeşi parmağını soktuktan sonra "sana güveniyorum" diyor.. Diğeriyse birlikte ava gittikleri sahne: Jack, bu defa kardeşinin parmağını tüfeğin namlusuna tutmasını istiyor, kardeşi (ona güvendiğinden -yine) uzatıyor ve fakat Jack bu defa tetiği çekiyor..

Benim için filmin her şeyi bu kadar..

Filmdeki diyalogların çok büyük bir kısmı Tanrı'yla-

anne abartıp, seyirciye de konuşuyor: Jack'in iç-sesleri her ne kadar hikayeye katkı sağlar gibi görünse de, bu denli fazla olması bir yerden sonra sıkmaya başlıyor.. Ve müzikler: Evet, çok güzel klasik kompozisyonlara yer veriyor film, bununla birlikte öylesine çoklar ki (neredeyse her sahnede) yeter diyorsunuz: Kendi adıma dedim..

Kurgu konusunda da artık beni yeterince bayan bir tespiti yapmam lazım: Filmin sonlarına tekabül eden kısmı açılışta gösterip, ardından hikayeyi baştan anlatmak evet misal '94'te filan olsak çok etkileyici olabilirdi ve fakat, '11 yılında seyirciye kısa süreli kafa karışıklığı yaşatmaktan başka hiçbir işe yaramadığını belirteyim-

neden '94??

Ağaç leitmotiflerine hiç girmedim dikkat ettiyseniz..

Filmin görsel tercihleri de birçok alandan besleniyor: Evrenin, yaşamın oluşumuyla ilgili belgesel tandansının hemen akabinde, bizi reklam estetiği karşılıyor: Jack'in doğumundan pazar günü gidilen kilise sahnesine kadar her biri reklam filmi estetiğine sahip onlarca "Amerikan Rüyası" sahnesi izliyoruz.. Bu sahnelerdeki (reklam estetiğinin kendisinden kaynaklanan) kitsch de filmin lehine işlemiyor bana kalırsa: Ha tabii siz bunu "masumiyet"in simgesi olarak kodlar, sonra da bu Amerikan Rüyası'nı dağıtıp dramaya yelken açarsanız, filminizin de "büyüdükçe yitirilen masumiyet" olarak okunmasını talep edebilirsiniz, ona (da) bir şey demem..

Ancak filmin masumiyetle bir bağını göremedim ben: Süperegosunu yansıtarak özdeşleşmeye çalışan babanın çocuğunu kontrol etme ihtiyacı izlediğimiz.. Öyle bir mengene ki bu, sadece Jack'i değil, tüm ailenin bireylerini etkiliyor-

mutfaktaki kavga sahnesinde karşılığını bulan.. Olmak istemediği bir şey olmaya zorlanan çocuğun "olmak istemiyorum"u ifade ediş biçiminin doğrudan ol/a/maması da normal, zira çocuğun yaşadığı kastrasyon endişesi yer yer seyirciye işleyecek kadar güçlü olabiliyor: Jack bunu yan yollarla ifade ettiğinde (komşunun evinden kombinezon çalmak, sahipsiz binanın camlarını taşlamak, kardeşinin parmağına ateş etmek vs..) cezalandırılıyor ve Jack bundan kaçamıyor: Büyüyünce babasının istediği gibi biri olduğunu görüyoruz.. Da, adam mutlu değil, buna ne diyeceğiz baba??

neysse,, teknik açıdan Malick'in bir önceki işi The New World'le oldukça benzeşen bu film, bana kalırsa filmografisinin en zayıf halkalarından: Ama üzülmeyin, Akademi nasıl olsa iyi işlerinizi görmezden gelip kariyerinizin en kötü filmiyle ödül vermeye bayılıyor-

burada Martin Scorsese göndermesi var..

Recep İvedik

2011-09-18T23:20:00.001+03:00

Togan Gökbakar'ın '08 yapımı filmi Recep İvedik, tv şovundaki kısa bölümlerinden kendi sinema film-serisine kavuşmuş karakterin macerasını konu ediniyor: Yönetmeninin, hatta canlandıran oyuncusunun bile önüne geçen bir film/karakterden bahsedince işler de değişiyor haliyle..

Filmin iki cümlelik hikayesi şu: Yolda bir cüzdan bulan Recep bunu teslim etmek için Antalya'ya gider ve orada çocukluk aşkıyla karşılaşır.. Onunla yakınlaşan Recep, kızın nişanlı olduğunu öğrenince bu hayaline veda ederek yola koyulur (başladığı yere döner..)

Tam anlamıyla kültürel bir fenomene dönüşen karakterin bu ilk filmi gösterime çıktığında Türk sinemasının kayıt altına alınan döneminin en çok izlenen filmi olma başarısını göstermişti.. Gördüğünüz gibi "halk bunu istiyor"dan daha farklı okumalar yapmak durumundayız, zira filmin daha afişinde işaret edilen bir "Halk Kahramanı" olma durumu var ve sosyolojik yapısı..

Şunda anlaşalım: Recep İvedik, örneğini bolca gördüğümüz yurt-dışı orijinli bir tuvalet komedisi veya politik doğruculuk oynamayan bir kara mizah örneği değil-

her ne kadar öyle görünse de.. Eğer mesele sadece osuruğa/geğirtiye/küfürlere gülmek veya insanların dış görünüşleriyle/karakterleriyle vs..siyle dalga geçmek olsaydı film bu denli bir fenomene dönüşmezdi.. Karakterin ve filmin yaratıcılarının ısrarla Recep İvedik üzerinden "samimi"/yet vurgusunu yapması da boşuna değil: Çünkü Recep İvedik'in içine belki farkında olarak belki olmadan enjekte edilmiş bir ahlak anlayışı var..

Filmi izlerken kahkahalarla güldüğüm anlar oldu.. Ki hakikaten hiçbir beklentiniz/sorgulamanız olmadan izlediğinizde filmi beğenmeniz mümkün: Sinema da bir entertainment işi olduğu için filmin bunun karşılığını verdiğini söyleyebiliriz.. Ancak, karakteri sorgulamaya başladığınızda işin rengi değişmeye başlıyor.. Abartıp sosyolojik çıkarımlara soyunacak değilim, ancak karakter özelinden birkaç kelam edebilirim..

Aslında Recep İvedik'in özü basit: Kaba saba ama naif bir Anadolu insanı.. Doğrudan temsil ettiği bir toplumsal taban olup olmadığı konusunda emin değilim, zira birçok tabanın kesişim kümesinde duruyor: Zira cüzdanı kendi eliyle götürmek için onca yol tepmesine cüzdanın sahibinin vergi rekortmeni olması sebep oluyor: Yanisi: Adamın vergi kaçırmaması onun iyi/dürüst olarak kodlanmasına yol açıyor: Verginin işaret ettiği başka şeyler de var: Devletine bağlılık.. Eh Türkiye gibi bir ülkede vergiler ödenmediği, dahası ödeyenlere keriz (bununla ilgili bir deyişimiz bile var) gözüyle bakıldığı için Recep'in de devletinden vergi kaçırmayan ve birçok kişiye iş imkanı sunan bu adamı sevmesi doğal..

Recep İvedik'i incelediğiniz zaman aslında Levent Kırca tarzı bir sosyal mesaj otomatından pek de farklı olmadığını görmek zor değil: Aralarındaki farksa şu: Levent Kırca'nın görece ve sembolik muhalifliği Recep İvedik'te yok: Bunun sebebini de Türkiye'nin değişen konjonktürü bağlamında ele almak gerekiyor bana kalırsa: Her mizah muhalif olmak zorunda değil tabii ki ancak, Recep İvedik'in AKP iktidarı sonrası değişen ekonomik konjonktür sırasında ortaya çıkışı başka okumalar yapmama da sebep oluyor: Zira, Recep İvedik oteldeki bellboya "müdürüne kendini ezdirme" diye "sistem karşıtı" brifler çekmesine, müdür (ve temsil ettiği otoriteye) sürekli karşı çıkmasına rağmen, otelin patronuna karşı sevgi dolu: Vergi mevzuuyla birlikte değerlendirirseniz eğer, bu, son derece tipik bir yaklaşım aslına bakarsanız: Çünkü Türkiye'deki büyük holdinglerin sahiplerine karşı (hükümetlerden bağımsız bir şekilde) cumhurbaşkanından başbakanına, milletvekilinden halkına değin tuhaf bir "iyi adam" yaklaşımı vardır: En güzel örneğini Sakıp Sabancı'da bulmak mümkün bunun.. Sebepleri üzerine konuşabiliriz de, blogun sınırlarını aşıyor: Toparlayayım: Sisteme bu denli karikatürize bir şekilde karşı çıkan Recep İvedik'in bu denli patron-sevicisi olmasını ortaya çıktığı dönemin ekonomik durumuyla ilgili olarak ele almanın faydalı olduğunu düşünüyorum..

Diğer sosyal mesajlarına baktığımızda Recep son derece homofobik olmasının sistemin lgbtt bireylere bakışının izdüşümü olması da dikkate değer: Bununla birlikte sevdiği kadın/lar dışında son derece cinsiyetçi, "metalcilere, arabası bozulmuş "dekolte" giyinen kadınlara, şişman ve çirkin insanlara, sevdiği kadına sulandığını düşünen erkeklere, diving eğitmenine, turistlere karşı çok çok kuvvetli bir önyargısı var: Ancak işte tam bu noktada Recep İvedik diğer yurt-dışı orijinli tuvalet komedyenlerinden, kara mizahçılardan farklılaşıyor: Çünkü senaryo trükleriyle Recep İvedik her koşulda haklı çıkıyor: Diving eğitmeni o kadar da "iyi" değil mesela, çirkin diye aşağıladığı kadınlar ona "sapık" diyorlar çünkü, barda sevdiği kadına asılan çocuğun ertesi gün masaj salonunda "bu ellerden memnun kalmayan kadın olmadı" derken "aslında" neyi kastettiğini anlıyoruz: Recep İvedik'in bu denli bağırabilmesinin bir sebebi olmalı değil mi?? O kendi ahlak anlayışı içerisinde son derece tutarlı bir karakter çünkü: Yardım isteyen kadınlardan hoşlanmasa da arabasının aküsünü verip kendisi yolda kalmayı göze alacak, kendisine kötü davranan annenin canını kurtaracak kadar da "iyi: İşte bu trükle film, güldürme amacını (da) aşıp kötü bir vaize, daha da açık söylersem sistemin kendisine dönüşüyor.. Recep İvedik her hareketiyle "zamanın ruhu"nu çağırıyor..

Gibi.. Çok uzadı ve yazmaktan çok sıkıldım..

Dünyayı Kurtaran Adam

2011-09-18T00:47:00.000+03:00

Çetin İnanç'ın Cüneyt Arkın'ın senaryosundan çektiği '82 yapımı filmi Dünyayı Kurtaran Adam'ı içermeyen bir Türk filmi seçkisi düşünülemezdi, değil mi?? O yüzden listede sırası daha öncelerde olmasına rağmen, ısrarla erteledim ve ancak bugün yazıyorum..

Filmin hikayesini özetlemekle filan uğraşmayacağım: Star Wars'un edindiği başarı sonrası (tıpkı Lord Of The Rings uyarlaması sonrası her yerimizi fantastik evrenlerin sarması gibi) Türkiye'nin ilk bilim-kurgusunu çekmeye yeltenen ekibimiz, ortaya son derece "tuhaf" bir şey çıkarıyorlar.. Aslına bakarsanız, bu filme gelmeden önce karakter serilerini konuşmak lazım.. Tee '39 yılından itibaren devam eden bir Superman serisi var mesela.. Ya da daha eskiye gidersek Agatha Christie'nin, Arthur Doyle'un yarattığı dedektifler, Barbie gibi bebek serileri şunlar bunlar: Bu karakterlerin en önemli özelliği eğer trendleri kendileri belirlemiyorlarsa değişime ayak uydurmalarıdır.. Bu açıdan baktığımızda da sinemamızda bir Cüneyt Arkın gerçeği var: Kariyerine romantik filmlerle başlayan aktörün, uzun bir dönem Türk sinemasının tek aksiyon oyuncusu olmasının getirdiği bir Cüneyt Arkın serisi var: Canlandırdığı karakterlerin adları değişse de, biliyoruz ki onların hepsi aynı: İşte bu açıdan baktığımda Dünyayı Kurtaran Adam da "Kara Murat Uzayda" şeklinde değerlendirilebilir (ki ben öyle yapıyorum) Cüneyt Arkın'ın kariyeri düşünüldüğünde: Çünkü film her ne kadar çok farklı zaman/mekanda geçse de, Orta Çağ'da geçen Battal Gazi/Kara Murat serisinin şablonunu takip ediyor.. Tipik bir Superman, Hercule Poirot bölümü/kitabı gibi..

Ve buraya kadar filmle ilgili tek bir sorunum yok: Battal Gazi/Kara Murat serisi kendi içinde ne kadar tutarlı ve faşistse Dünyayı Kurtaran Adam da kendi bağlamı içerisinde o kadar tutarlı ve faşist (politik doğrucu günümde değilim malesefbugün..) Yani filmin kötü adamının Bizans Kralı olmasıyla, dünyayı ele geçirmek isteyen beyinsiz bir uzaylı (filmin açılışında uzaylıların tek eksiğinin beyin olduğu bilgisi verildiğinden söyledim bunu) olması arasında biçim açısından ne kadar fark varsa, içerik açısından hiçbir fark yok.. Cüneyt Arkın'ın canlandırdığı karakterler arasında tek bir fark olmaması gibi.. Teorim şu yönde: Yapımcılar Star Wars sonrası Cüneyt Arkın serisinin Orta Çağ'dan 2300lere sıçrayarak devam etmesini planlıyorlar ve fakat film batınca bu hevesten vazgeçiliyor..

Ki baktığınız zaman Dünyayı Kurtaran Adam'la Battal Gazi/Kara Murat'ın tiye alınma sebepleri hep aynı olmuştur: Hikayenin mantık sınırlarını zorlayacak şekilde akması, bütçesizlik yüzünden kötü çekilmiş sahnelerle alabildiğine dalga geçilmesi (hatta Gani Müjde Kahpe Bizans gibi saçma sapan bir projeyle bundan para bile kazanmayı başarmıştır), bütün filmlerde aynı olan dövüş sahneleri vs.. İşte burada şu sorunun sorulması gerekiyor: Neden diğer filmler yerine Dünyayı Kurtaran Adam kült olmuştur??

Bunun cevabı da son derece açık: Çünkü bu filmi Türkler kült statüsüne yükseltmedi.. Çok ilginç bir biçimde filmin yurtdışında delicesine taraftar toplamayı başarmasının akabinde filme ülkesinde iade-i itibar yapıldı.. Uzun süredir neredeyse her üniversitenin sinema günlerinde gösterimi yapılmasının sebebi de bu "yurtdışı onaylı" imajın etkisi-

tıpkı Ayşecik ve Sihirli Cüceler Rüyalar Ülkesi'nde olduğu gibi-

gerçi bu filme Türkiye'de gösterim düzenlenmiyor hala: Tarantino henüz hakkında yorum yapmadığı için olabilir mi??

O yüzden herhangi bir Türk gelip (de) bana Dünyayı Kurtaran Adam hakkında bir şeyler söylemeye başladığında ciddi anlamda yabancılaşıyorum o kişiye, sinemaya bakışımıza..

Her şeyden öte filmin asıl sorunu bunlar da değil: Açıkçası bu film sonrası Çetin İnanç'a yönetmen demek için akli melekelerini kaybetmiş olmak gerekiyor: Hiçbir izin almadan kullandığı görüntü ve seslerle ortaya çıkardığı "şey" belki bir film olarak adlandırılabilir, ancak bu, kendisinin bir intihalci olduğu gerçeğini değiştirmiyor: Çünkü ortadaki eylem ne bir gönderme, ne bir pastiş ne de Tarantino'nun yapmaya bayıldığı bir yeniden-üretim: Basbayağı görüntü/ses çalıyor Çetin İnanç, açıklamasını da "setleri sel basmıştı" olarak yapıyor bunun: Oha yani.. Hakikaten.. Senaryoda da aynı yaklaşımı görmek mümkün: Ali ve Murat'ın konuşmaları sanki daha demin Hollywood'daki 3. sınıf bir "birlikte çalışan iki polis" film setinden çıkmış gibi.. Korkunç.. Aralarındaki yakınlık da dikkate değer: İki sahne söyleyip ayrıntıya girmeyeceğim: Ali Murat'a bir sahnede "eğer akıllı olsaydın kadın ve şampanyayı severdin.." diyor, ikinci sahneyse Ali'nin öldüğü sahnedeki Murat'ın söyledikleri: Bu noktada şöyle bir durum var yalnız: Mizansen değil, Murat'ın dublaj sanatçısı bu etkiye sebep oluyor ses tonuyla..

neysse,, bu filmi kült yapan bizler değiliz, Avrupa/Amerikalılar: Lütfen boş yere sahiplenmeyin: Herkesin kültü kendine..

Bizim Büyük Çaresizliğimiz

2011-09-17T00:18:00.000+03:00

Barış Bıçakçı'nın aynı adlı romanından uyarlanan Seyfi Teoman'ın '11 yapımı filmi Bizim Büyük Çaresizliğimiz'i izlemeye büyük bir şevkle oturmuştum halbuki.. Derken ~5 dk sonra sıkılmaya başladım, film bittiğindeyse ciddi anlamda sevindim.. Bu "şey" sona erdiği için..

Uzun sayılabilecek bir süredir "edebi" eser okumuyorum, çünkü betimleme okuma/duymaya karşı ciddi bir önyargım var, kabul ediyorum.. Bununla birlikte Türk edebiyat tarihini de ortaokul ve lisede "zorla" okuduklarımdan biliyorum: Evet, Türk edebiyatı konusunda berbatım.. Ancak, bir arkadaşımın tavsiyesiyle Bizim Büyük Çaresizliğimiz'i okumuştum bayağı bir önce.. Kimi son derece "edebi" anlar içermesi, Ender'in kompleksli bir narsisist olması, sadece Ender'in gözünden ayrıntılara vakıf oluşumuzun beraberinde getirdiği yanlılık hissi zaman zaman itici olsa da, kitabın görece naifliği idare ediyordu.. Ve genel kanının aksine, Ender'le Çetin'in arasında örtük bir eşcinsel ilişki olduğunu düşünmüyorum, aksine Ender'in Çetin'i hor gördüğünü düşünüyorum-

bu kısma geleceğim yine..

Film ise kitabın görece "samimi" dokusunu üzerinden tamamen sıyırarak adeta bir Haneke filmi formatına kavuşmuş: Haneke sadece bir örnek, "buz" gibi üslup asıl kastettiğim-
şu sıralar örneğini sürekli görmekteyiz.. Seyfi Teoman stile öylesine abanmış ki, (oyunculuk dahil) geri kalan her şeyi boşverip bir "Avrupa" filmi çekmeye soyunmuş: Ancak bana kalırsa bu formül, son derece etkili "yerel" unsurlarla bezeli kitabı sırtından bıçaklıyor.. Dahası, bu biçimci yaklaşım oyuncu yönetimini de öylesine etkilemiş ki, hiçbir mizansen/diyalog/monolog "gerçek" olamıyor, karakterler adeta programlanmış robotlar gibi hareket edip, konuşuyor.. Oyuncu ekibinden sadece Fatih Al kendisine ayrılan alanda bir şeyler yapmaya çalışıyor, bu sığlıkta karakterine görece bir derinlik kazandırabiliyor..

Ender ve Çetin meselesi: Açıkçası film/kitapla ilgili neredeyse bütün briflerde örtük bir eşcinsel ilişki vurgusu yapılıyordu: Kendi adıma öküz altında buzağı aramaktan farksız bir yaklaşım olarak görüyorum bunu: Zira Anadolu dostluğu diğer kültürlere oranla daha "samimi" bir boyutta yaşanıyor, Ender'in de "aşk" tiratları atarken, asıl kastettiğinin "bu" olmadığını ayan beyan okumak mümkün: Çünkü Ender kendini dışarıdan seyretmekle o kadar meşgul bir insan ki nefes almadan içini Nihal'e (okuyucuya) dökerken bu "aşk" vurgusunun kafasında kurduğu gibi bir feedback alacağını umuyor: Çetin'le olan dostluğunda da bu ayrımı görmek mümkün: İkisi de son derece farklı karakterler, hatta Ender ileri gidip Çetin'in sistemin kölesi olmasını (kendisi freelance çevirmen olduğundan) eleştirebiliyor, onun burjuva zevklerini ("etin var mı usta??") küçümsüyor.. Çünkü Çetin'in bunları yaparken samimi olmadığının farkında (olduğunu sanıyor..) Aslında bu, narsisistler için son derece tipik bir yaklaşım: Yansıtarak özdeşleşiyor Ender Çetin'le.. Ender'in şiir üzerine "ağır" tiratlarının yanında Çetin'in Çiftlik'te Fidayda eşliğini oynadığı sahneyi düşünün bir: Ender'in üstün olduğuna -sürekli, inanması için Çetin gibi her an küçümseyebileceği birine ihtiyacı var: Kendi ego tatmininin yakıtını bundan sağlıyor çünkü..

Gerçekten "kötü" bir film olmuş BBÇ: Ve bundaki bütün sorumluluk da Seyfi Teoman'a ait: Başka bir yönetmenin elinde çok daha samimi ve etkileyici hale gelebilecek potansiyele sahip bir hikayeyi yönetmenlik kaygıları (şekilcilik diye okuyunuz) uğruna böylesine mahvedebildiği için..

Kaybedenler Kulübü

2011-09-12T23:34:00.000+03:00

Tolga Örnek'in '11 yapımı filmi Kaybedenler Kulübü'nü sevmeyeceğim daha en başından beri belliydi: Zira söz konusu radyo programını zerre beğenmediğim gibi, bu şişirilmiş plastik rock'n roll lifestyle balonundan da tiksinti duymaktayım..

Film adını ve hikayesi bir dönem fenomene dönüşmüş aynı adlı radyo programından alarak, yarattığı impact'e (Türkçe tam karşılığı olmayan kelimeler dışında yabancı kelime kullanmayan benim, bu yazıya neden bunca yabancı kelime enjekte ettiğimi anlarsınız diye ümit ediyorum) vurgu yapıyor, araya bir aşk hikayesi ve binlerce broken heart da sıkıştırıyor.. Programın bitmesiyle de bir "devir" kapanıyor..

Şimdi, çıkıp da burada "onca zenginliğin içinde ne bu kaybeden tribi??" tribine girecek değilim, zira filmin daha açılış bölümünde işaret ettiği bir "entelektüel kaybeden" durumu var: Verilen örnek de şu: "Sen zirveye çıktığında bir de bakmışsın ki, etrafında kimse yok: O zaman kaybedensin.." Anlatmak istenilen dert (de) bu olunca o noktadan mevzuya lead in yapmak istedim: Hem daha çok malzeme çıkacak buradan, eminim..

Film tam anlamıyla bir aforizma çöplüğü: Yani "bu" cümlelerden -hala, etkilenen filan varsa, Cin Ali serisinden yeniden okuma serüvenine başlarsa kazanımları eminim çok daha büyük olacaktır: Bayağılığın dibi olmadığını hepimiz biliyoruz da, ortada bundan çok daha büyük problemler var.. Film 3 kadın karakteriyle (esas kız, djlerden birinin annesi ve yayınevindeki kız) diğer kadınları fecii kalın bir çizgiyle ayırıyor-
radyonun direktörü her ne kadar bir kadın tarafından canlandırılsa da cinsiyetsiz olarak kodlanmış filmde.. Bu kadınlar "özel"ler, ve biliyoruz ki onlara hiçbir zaman "sizinle yatmış mıydık??" gibi bir soru sorulmamıştır hayatları boyunca: Ancak diğer kadınların isimlerini bile akılda tutmaya gerek yok nasıl olsa değil mi?? Filmin yeniden üretip dolaşımına soktuğu bu cinsiyetçiliğin tavan yaptığı nokta da sevişme sahnelerinde en çok kendisini açık ediyor: Basic Instinct'ten arak bir sahneyle açılan tutkulu sevişme, en romantiğinden bir görsellikle servis edilince anlıyoruz ki, esas kızımız pek kıymetli.. Kendisiyle misyoner, kucak ve lazy doggy'den başka bir pozisyon denenmiyor, diğer kadınlarla sevişirkense porno film dili/görselliği karşılıyor bizi: Eh, Yeşilçam filmlerinde de Türkan Şoray ya da Filiz Akın'ı bacak omuza sevişirken göremememizle aynı neden işliyor ne de olsa burada..

Filmin ortalarında artık bana "ohaa" dedirten bir cümle sanki çok normal bir şeyden, akşam yemeğinde tonbalıklı makarna yediğinden bahseder gibi dökülüyor bir karakterin ağzından: "Bizim '68'imiz de bu herhalde.."
He canım, sizin '68'iniz de bu sahiden: Belli ki senaristler, radyoda başlayan bu hareketi bu şekilde görmenin cazibesine kendilerini fazlasıyla kaptırmışlar: '68'i sadece içmek, sevişmek ve ortalığa kendi ağırlığını taşıyamayan aforizma saçmak olarak değerlendirirseniz, elbette ki kendi hareketinizi de bu çerçeveye sokabilirsiniz: Tıpkı deri montun, saç uzatmanın, Harley'in, Bukowski okumanın, fuckin' Jesus Christ diye ünlemenin, mezarlıkta ilham beklemenin sizi rock'n rollcu yaptığına inandığınız gibi: İçine girilen bu "imaj" kızlara "adın neydi senin??" demek, içi doldurulmamış bir Marx göndermesi yapmak, "herkes için adalet istiyorum" gibi popülizmin en dibinde/n s/eslenmekten ibaretse eğer, durup bir düşünmek gerekiyor: Neyin '68'i?? Pompaya devam edildiği sürece bunda da sorun edilecek bir şey yok: Nasıl olsa hala bunlara tav olanlar var..
Aslına bakarsanız ithal edilen her kültür için genelleyebiliriz bunu: '70'lerden ithal edilen rock'n roll/hippi "modası" yerini '80 ve '90larda metalciliğine, ardından da çok kısa süren goth/ic rüzgarın, rap/hip-hop dissçiliğine evrilişinin "piyasada"ki yansımasının yaz/kış bot, siyah pantolon, siyah tişört giyip Bodrum'a otostopla gitme, 2 kilo zincir taşıma; tüllü/dantelli siyah elbiseyi file çorap ve ağır siyah göz makyajıyla taçlandırma ve en nihayetinde devasa bol pantolon ve tişörtlerin yan takılmış şapkalarla poz kesmeye tekabül ettiğini görmekteyiz: "Bu" imaj dünyasına baktığımda, kocaman bir hiçlikten fazlasını göremiyorum ben..

Beri yandaysa ısrarla kulağımıza sokulan bir "kendini ciddiye almayan iki adam.." imgesi olmasına rağmen, inşa ettiği personalarına delice tapan iki adam duruyor karşımda: Ve onlar gibi olduğunu düşünen/olmaya çalışan yalnız ve "kaybetmiş" bir yığınlar topluluğu..

Acıların Kadını

2011-09-05T00:12:00.001+03:00

Ülkü Erakalın'ın '86 yapımı filmi Acıların Kadını, o yıl albümü tabir caizse peynir ekmek gibi satan Bergen'in popülaritesini paraya tahvil etmekiçin çekilmiş, son derece kof bir film.. Peki benim bu filmle işim ne?? Türk müziğinde kendine özel bir yer etmiş Bergen'i bir figür olarak incelemek.. Film de bunun bahanesi aslına bakarsanız..

Filmin hikayesi kısaca şöyle: Bergen ünlü bir şarkıcıdır, ve fakat onun bekaretini "alan" ve onu şöhret yapan gazino sahibi Necdet'in baskılarına maruz kalmaktadır, bu sırada annesi de boş durmaz tabii.. Bergen'in ne kadar "ucuz" olduğunu kardeşine kanıtlamak isteyen ceza avukatı Yalçın da Bergen'i kandırmakta gecikmez: Bergen'le giderek yakınlaşan Yalçın ruh ve sinir hastalıkları hastanesinde tedavi gören eşinin sağlığına yeniden kavuşmasıyla eşine geri döner: Üstelik Bergen'in kız çocuğunu da evlatlık edinerek..

Tabii ki finaldeki bu acı combosu ertesinde Bergen aynı zamanda filmi açan Acıların Kadını'nı söyleyerek filmi kapatıyor: Oyunculuklardan, yönetmenliğe, senaryosundan diyaloglarına (ki en kötüsü de diyaloglar sahiden) kadar korkunç bir "çöp" film Acıların Kadını.. Ancak bu kadar kötü olması yine de ona kayıtsız kalacağımız anlamına gelmiyor..

Film, Bergen'in biyografisi değil tabii ki, ancak kezzap olayını işliyor: Halis Serbest'in eyleminin Necdet'te vücut buluyor oluşu, Bergen'in erkek çocuğunun filmde kız çocuğuna dönüş/türül/mesi sanırım çıkabilecek hukuki sorunları engellemek amacıyla gerçekleştirilmiş.. Hikayenin kurmaya çalıştığı bu kurmaca-gerçeklik ikiliği, dahası acı üstüne acı klişesi, bir figür olarak "Acıların Kadını" Bergen'le kurulan ilişkiyi de özetliyor..

Bergen'in hayat hikayesiyle ilgili çok çeşitli kaynak var, vaktim elverdiğince okumaya çalıştım hepsini: Bununla birlikte çok çelişkili ifadelerin de yer aldığını belirtmek gerekiyor: Öyle ki doğum tarihi konusunda bile farklı bilgiler var.. Eğer doğru bir adres ise, şuraya bakmanızı öneririm.. Bergen'in oğlu tarafından oluşturulan sitede aslında şarkıcının Halis Serbest'le resmi olarak evli olmadığı bilgi-iddiasının yanı sıra, Serbest'in sadece Bergen'i değil, ailesindeki herkesi tehdit ettiğini, hatta cinayetten sonra bile susturulmaya çalışıldıkları bilgisi veriliyor.. Ayrıca yine site sahibi Bergen'in oğlunun '10 yılında evinin kurşunlandığına dair bilgi de yer alıyor..

Her ne kadar resmi (olduğunu iddia eden) sitede bu bilgiler yer alsa da, genel kanı Bergen'in Serbest'le evli olduğu, şiddet yüzünden ondan kaçtığı, boşandığı, bıçaklandığı ve cinayete kurban gittiği yönünde..Kezzap olayı ise '82 yılına denk geliyor.. İşte bu farklı kaynaklardaki farklı bilgiler yüzünden ortada ciddi bir bilgi kirliliği var ve bana sorarsanız hikayede hala henüz anlatılmamış bölümler var.. Herkesin Bergen hikayesi kendine diye bitirelim bu kısmı..

~1 ay öncesine değin Bergen hakkında oldukça yüzeysel bir bilgiye sahip olduğumu söyleyeyim, ancak Türk sineması seçkisine başladıktan sonra sinemamızdaki kadın-erkek ilişkileri konusundaki hastalıklı yaklaşımların ne kadar benzeştiğini fark etmemle başlayan süreç, beni önce Türk filmlerindeki kadın karakterlere ve oradan da "pavyon" şarkıcılarıyla kurulan bipolar nefret-sevgi ilişkisine savurdu: Geldiğim son durak ise arabesk söyleyen kadınlar: Daha da ötesine gitmeyi düşünmüyorum açıkçası, ancak bir kültür olarak arabeskin özellikle kadın ayağı çok çok farklı söylemlere sahip-

evet, arabesk şarkılar dinliyorum, ne var??

Ancak şunu belirtmem gerekiyor, arabeskin kadın şarkıcı ayağıyla, erkek şarkıcı ayağı her ne kadar aynı görünse de, birbirlerinden illa ki ayrışıyorlar ve o dönemler ortalığı kasıp kavuran arabesk kadınların günümüzde esamelerinin okunmuyor oluşuyla, erkek starların günümüzde hala imparator olarak kutsanmasının daha önce bahsettiğim bipolar sevgi-nefret ilişkisiyle bağlantılı olduğunu düşünüyorum-

erotik sinema döneminin kadın starlarıyla, erkek starlarından günümüze hangilerinin gelebildikleri düşünüldüğünde tam tersi bir sonuç çıkması da bu saydığım nedene bağlı..

Bergen ise, bu arabesk kültürün cisimleşmiş hali olarak karşımızda duruyor: Gördüğü tahammül edilemez şiddetten kaçışı, çabalarının fayda vermeyişindeki trajedi onu bu hayattan alıp götürdüğünde henüz 29 yaşında olmasının hüzünlü bir yanı muhakkak var.. Ancak beri yanda tüm kariyerini bunun üzerine inşa etmiş bir kadın da var: Kurban olmakla, kurban rolüne bürünmek arasında ciddi bir fark var, malum.. İlki için söylenecek fazla bir şey yokken, ikincisi eleştiriye son derece açıktır: Arabeskte de "trend" dolayısıyla bu kurban rolüne bürünme, hala bile son derece etkili bir çözüm: Ticari açıdan.. Bu açıdan bakıldığında Acıların Kadını bir projeye dönüşüyor: Şöyle özetleyeyim: Kezzap travmasını gerçek hayatta yaşayan Bergen, niye aynı sahneyi filmde de canlandırmaktadır?? İşte bu noktada ortadaki şey tam anlamıyla bir pornoya dönüşüyor.. İzlerken "oha" derken buluyorum kendimi ve hayır, bu duygu acıma/üzülme/hüzün vs değil.. Utanmasam, Bergen'in trajesinden mazoşistçe bir zevk aldığını bile söyleyebilirim..

Sado-mazoşizm: Arabesk kültür incelendiğinde aslına bakarsanız bu konuya dair çok iyi referanslar bulabilirsiniz-

hayır, Müslüm Gürses dinlerken kendini jiletlemeden bahsetmiyorum..

Şarkı sözlerindeki acıya tapma, ondan adeta ihtirasla zevk almayla, delice nefret arasındaki salınımın kökeninde her ne kadar kader kurbanı olma gibi "arabesk" bir söylem bulunsa da, acıdan zevk almayı; ağır ah'lı/sitemli söylemlerse sevip de karşılık bulamamanın değil sadizmin başka bir biçimini imliyor bana kalırsa.. Bir s&m kült/ür/ü olarak arabesk konusunda hala kaynak dinleme/araştırmaya devam ediyorum..

Kader kurbanı ya da bipolar bir figür olarak Bergen: Hayat hikayesini kendi yorumumla film yapmak istiyorum..

Japon İşi

2011-09-03T20:37:00.001+03:00

'87 yapımı Kartal Tibet filmi Japon İşi, Japon Başak'ın acıklı hikayesiyle beni her daim etkilemiş bir filmdir: Ancak film tabii ki Japon Başak'ı sadece bir unsur olarak kodladığı için üstünkörü geçse de, ben o robotu çok seviyorum.. Filmin geri kalanından nefret ediyorum..

Başak Billurses, ünlü bir şarkıcı, gazinoda bir programı var ancak bir mektubun hapishaneden postalanıp postalanmadığını bile anlayamıyor: Bir de belalısı var: Deli Dilaver.. Hapiste olan Dilaver Başak'la evlenmek istemesine rağmen Başak istemiyor, tehdit yoluyla iknaya çabalıyor.. Dilaver hapisten çıkınca Başak Zürih'e diye yola çıkıp, İstanbul'daki bir havuz kenarına kaçıyor.. Veysel ise aynı gazinonun garsonu ve tabii ki Başak'a aşık.. Yardım ettiği bir Japon profesör Veysel'e yapay zekaya sahip bir humanoid gönderiyor.. Veysel'e aşık olan Japon Başak sayesinde Dilaver tehlikesi filan ortadan kaldırılıyor: Film görünürde mutlu sonla biterken, ben -hep, Japon Başak'a üzülüyorum..

Film aslında diğer Yeşilçam melodramları filan düşünüldüğünde senaryo klişeleri, anlatım teknikleri ve yönetmenliğiyle diğerlerinden herhangi bir fark içermiyor.. Tipik komedi sahneleri, tipik erkek egemen, seksist söylemleri, tipik Yeşilçam kitschi her şeyi yerli yerinde: Japon Başak hariç..

Filmde Japon Başak'ın İbrahim Tatlıses'ten Mavi Mavi söylediği sahne ise, antolojilere girecek kadar orijinal..

Bununla birlikte Veysel ve Başak'ın profillerine bakmak lazım: Başak, tek derdi kendini kurtarmak olan son derece pragmatist bir kadın: Filmin üzerindeki seksist söylem düşünüldüğünde karaktere bu denli itici bir profil çizilmesi normal aslına bakarsanız, ancak yine de rahatsız ediyor insanı izlerken..

Veysel ise tipik bir Kemal Sunal portresi: Rolün onun için yazıldığı o kadar belli ki, insan bir şey diyemiyor.. Performans açısından da diğer Kemal Sunal oyunculuklarından hiçbir farkı yok.. Karakterlerinin isimleri değişse de, her filminde aynı oyunu çıkardığı için kendisinin oyunculuğunu beğenmiyorum zaten..

Humanoid Başak ise işte bu iki "kötü" insanın arasında kalıyor: Kendinden başkasını düşünmeyen Başak yüzünden Dilaver'e veriliyor.. Veysel'in Japon Başak'a yaklaşımı ise son derece kötü aslına bakarsanız: Sevdiği kadının replikasını hizmetçi gibi kullanmasını geçtim, üzerinden para kazanmayı bile başarıyor, menajeri olarak..

Tabii, filmin mesajı "sahtesi gerçeğinin yerini tutmaz.." olduğu için Japon Başak'a yapılanlar önemsizmiş gösteriliyor ancak, hayır.. Filmin tek iyi karakteri kendisi..

Yusuf Üçlemesi: Yumurta, Süt, Bal

2011-08-24T21:22:00.007+03:00

Semih Kaplanoğlu'nun '07, '08 ve '10 yapımı filmleriyle karşımıza çıktığı Yusuf Üçlemesi, Türk sinemasında benim için çok çok ayrı bir yerde duruyor: Görsel stili, anlatım teknikleri, zaman tercihleri, kısaca her şeyiyle.. Üçlemeyi kapatan Bal Berlinale'de Altın Ayı alınca ortalık biraz duruldu, çünkü özellikle Yumurta çevresinde oluşan (ateşleyicisinin Mahsun Kırmızıgül olduğu) ödül tartışmalarının sonu gelmeyecek sanıyorduk nicedir.. Meleğin Düşüşü'nde üçlemede en çok Süt'ü sevdiğimi söylemiştim.. Ancak bu demek değil ki, diğer filmler onun kadar iyi değil.. Aksine, onlar da çok iyi filmler; ancak Süt'ü daha çok sevmemde yaş/am/ımın da etkisi olduğunu düşünüyorum: Süt'teki Yusuf'u yakın bulmak vs..

Nereden başlayacağımı bilmiyorum aslında: Hikayelerini kısaca özetleyeyim en iyisi..

Yumurta'da İstanbul'da yaşayan Yusuf'un annesinin ölümüyle Tire'ye dönüşünü ve sonrasını izliyoruz.. Köy'den adeta kaçan Yusuf, her gün karşısına çıkan başka bir "engel" sayesinde İstanbul'a bir türlü dönemiyor.. Her şey bir diş fırçasıyla başlamıştı: Başlangıçta direnç gösterdiği köyü (ve temsil ettiği şeyleri) birer birer kabullenmeye başlıyor Yusuf.. Ayla'yla Gölcük'e gidiyor, tam ayrılacakken karşısına çıkan köpek farkına varmasını sağlıyor bazı şeylerin.. Ağlaması annesinin ölümüne mi, yoksa kendisine mi?? Ancak Ayla'nın eline bıraktığı yumurta gibi, artık köyü "kabulleniyor" Yusuf..

Süt'teki Yusuf, başka dertlerden mustarip: Üniversiteyi kazanamadığı için annesiyle pazarda süt, peynir satan genç adam, arada bir şiirler yazıyor, hatta Düşler dergisi'nde bir şiiri bile yayımlanıyor: Ve fakat askerliğe elverişli olmadığını öğrenince İzmir'de tanıştığı kızla buluşmadan geri dönüyor köyüne: Annesiyse başka bir adamla evlenmek için "evet" diyor o sıralarda.. Madende çalışmaya başlıyor..

Bal'daki Yusuf, babası ve annesiyle birlikte yaşayan ilkokul 1. sınıf öğrencisi: Babası bal toplamaya gidiyor, Yusuf'un toplum önünde okuyamama gibi bir sorunu var, annesine de yansıttığı: Sadece babasıyla fısıltıyla konuşuyor, kendi başına okumasına rağmen, sınıfta kekelemeye başlıyor.. O sıralarda babası ölüyor..

Öncelikle her filmin, ama özellikle de Süt'ün açılış sahnelerinden bahsetmek lazım.. Yumurta'da annenin tarla çevresinde yürümesini, Süt'te kaynayan süte gelen yılanı, Bal'daysa babanın ölmek üzereki halini açan bu sahneler antolojilere girecek kadar güzeller: Ama Süt..

Filmlerin geriye akan bir zaman anlayışı yok, hatta her filmin o yılki tarihte geçiyor olması izleyicinin zaman kavramını alt-üst ediyor belki, ancak filmlere zaman açısından özgürlük de kazandırıyorlar: Ki, üç Yusuf'un da aynı kişi olup olmamasını bile önemsemiyor üçleme aslına bakarsanız: Üçlemedeki filmleri birbirine bağlayan tek şey Tülin Özen..

Üçleme her şeyiyle bir anne-erkek çocuk ilişkisi hikayesi: Her filmde araya başka kadınlar girse de, Yusuf'un aşamadığı/kaçamadığı şeylerin kökeni annesiyle olan ilişkisine dayanıyor.. Üçlemede özellikle Süt'te çok fazla öne çıkan bu durum, görsel karşılığını Yusuf'un yayın balığı yakalayıp eve geldiğinde annesini akşam yemeği hazırlamak için ördeğin tüylerini yolmasında buluyor.. Aslında konuşabilen Yusuf, babası gittikten sonra film boyu annesiyle tek kelime konuşmuyor: Özellikle babasının ölümünden sonra annesine değil de doğaya sığınması (ağacın gövdesine yaslanarak uyuduğu o muhteşem final sahnesindeki gibi) ondan uzak olduğunu gösteriyor.. Çünkü Yusuf, Oedipus'u geride bırakmaya başlamış: Sevgi nesnesi annesinden vazgeçip, kompleksi yaşadığı dönemde kıskandığı/korktuğu babasını tanımaya/sevmeye başlayıp annesinden uzaklaşmış.. Yusuf, ergenlik döneminde çok daha büyük sorunlarla baş etmeye çalışıyor: Uzaklaşmak isterken üniversiteyi kazanamayışı, askerliğe alınmayışı, daha küçük yaşlarından itibaren toplumun "dışında" kalışı ve annesinin başka biriyle evlenmeye karar vermesi karşısında yapabileceği pek de fazla bir şey yok: Filmin sonunda yüzümüze tuttuğu baretinin ışığı gibi: Sadece çok az önünü görebiliyor.. İstanbul'a taşınıp, bir şekilde kitabı çıkmış bir şair olmasına, kitabevi işletmesine rağmen Yusuf bildiğimiz gibi: Süt'te kızlarla konuşma konusunda sıkıntılar yaşayan Yusuf, benzer bir yaklaşımı dükkanına gelen parti kızı, gençlik aşkı Gül ve Ayla'ya da gösteriyor..

Annesinin etkisi: Kadınlarla iletişimi zayıf bir adam Yusuf.. Tanıyamadığı da son derece açık.. Annesiyle zaten daha çok küçükken ayrılmış olan Yusuf'un, onun ölümüne tepkisiz kalması da şaşırtmıyor.. Annesinin ona hediye ettiği bu travmadan ancak Ayla sayesinde çıkabiliyor.. Bir kadına güvenmeyi öğreniyor Yusuf..

Yumurta

Süt

Bal

Meleğin Düşüşü

2011-08-23T22:05:00.003+03:00

Türk sineması seçkisinde en büyük ayrıcalığı tanıdığım yönetmene geldi sıra: Semih Kaplanoğlu.. Açıkçası Yumurta'yla başlayan, Süt'le zirvesini bulan ve Bal'la da devam eden bir hayranlığım sözkonusu kendisine karşı.. Filmlerindeki acelesizliği, kurduğu gizemli atmosferleri beni benden alıyor.. Nuri Bilge Ceylan (ve diğer "yavaş film çeken yönetmen"lerimiz) özelinde her zaman adı geçen Tarkovski'ye en çok yaklaşan işleri (öykünen demedim) Kaplanoğlu çıkarıyor..

'05 yapımı Meleğin Düşüşü'nde de Süt'le zirvesini bulan hikaye anlatıcılığı ve yönetmenliğinin gelişim aşamalarını görmek mümkün.. Film, Zeynep'in hikayesini anlatıyor: Bir otelde kat görevlisi olan Zeynep, ona aşık olan Mustafa'yla ilgilenmiyor.. Kıyafetlerine, hareketlerine baktığınızda Zeynep'in kadınlığını gizleme gereği duyduğunu (hatta adeta utandığını) anlayabiliyoruz.. Çünkü babasının tacizleri var.. Ve bu travma öylesine sarıp sarmalıyor ki benliğini, babasıyla konuşurken de, odasının kapısını açıp girmemeye karar verdiğinde, sarhoş halde yolda düştüğündeki bakışında anlıyoruz hep: Camilerde dua okuyor, Aya Yorgi'de ip bağlıyor, bir şeyin olmasını "istiyor.."

Sonra film, adeta böğründen kesilmiş gibi ikiye ayrılıyor: Devreye giren Selçuk ve sorunlu ilişkisi, Selçuk'un eşinin intihar mı, kaza mı olduğunu bilmediğimiz ölümü ertesinde verilen eşyalar Zeynep'i kadınlığıyla barıştırıyor.. Özenti/lik gibi görünen bu kimlik değişikliğinin işaret ettiği başka şeyler de var..

Ve film bir daha kesiliyor..

Ensestin doğası düşünüldüğünde "kurban" açısında genellikle iki davranış biçimi gelişir: Stockholm Sendromu benzeri bir kurbanla özdeşleşme (aşık gibi hissetmeye dek varan) ve görece uyumlu görünen profilin altında yatan önlenemez öfke.. İkisinin de çıkış yolları farklı oluyor ancak, Zeynep özelinde süreç (sembollerle birlikte) biraz daha farklı işliyor..

Evet, Zeynep babasıyla "uyumlu" geçinen bir kadın: İkisi de gerçeği adeta yok-saymış bir vaziyette yaşamlarına devam ediyorlar..

Ancak, Zeynep'in dilekleri, okuduğu dualar sayesinde biliyoruz ki, o babasının ölmesini diliyor.. Aya Yorgi yokuşunda ipinin 2 kere kopmasına rağmen, bundan vazgeçmeyişi bunu ne çok istediğini gösteriyor.. Ancak olmuyor.. "Düşüş" bundan sonra başlıyor işte: Ölen kadının kıyafetleri ilginç bir katalizör görevi görüyor..

Bu noktada Trier saçmalaması Antichrist'ı anmamak olmaz: İki filmin de isimlerinin işaret ettiği "Tanrıya karşı gelen" imgesi ve iki filmdeki kadın karakterlerin uyumlu görünüşlerinin altında yatan kötülüğün gün yüzüne çıkması ve bunun vajinayla ilişkisi benzerlikler kurmaya son derece müsait, yine de büyük farklılıkları olduğunu da belirtmeliyim..

Antichrist'taki Kadın, doğaya yönelerek, hatta neredeyse doğanın kendisine dönüşerek "kötü"leşirken, bunun gerekçesi olarak Orta Çağ cadı kültlerini ve Kadın'ın da (her kadının içinde olan) cadılığı kabullenişi anlatıyordu..

Oysa Meleğin Düşüşü'ndeki Zeynep bunu etki-tepki minvalinde gerçekleştiriyor..

İki kadının karşı geldikleri şeyin erkek olması ve film/ler düşünüldüğünde otoriteyi temsil edişi (Antichrist abartıp Tanrı okuması yapmamıza da kapı aralıyordu) en azından film isimlerinin işaret ettiği "baş kaldırma"nın içini doldurduğunu söylemek mümkün..

Vajina: Zeynep'in gizlemeye çalıştığı kadınlığını, ölen kadının kıyafetlerinin yarattığı etkiyle (bir neviinden osmosis) uyandırması.. Final de bunu destekliyor..

Ve eylem.. Ölen baba..

Ancak burada farklı bir şey oluyor.. Kurbanlıktan çıkmasını beklediğimiz Zeynep, bu defa Mustafa'dan aldığı yardımla (ki ne konuştuklarını bilmiyoruz) cesetten kurtuluyor.. Zeynep burada ensestten bahsederken kısaca üzerinden geçtiğim iki davranış kalıbından birinden diğerine geçiyor.. Boşalttığı öfkesi, onu Stockholm Sendromu'na savuruyor-

bilinçli bir tercih??

Ve bana kalırsa Zeynep, bu defa Mustafa'nın kurbanı olmayı seçiyor..

Film Selçuk'un bir anda ortaya çıktığı mevlüt sahnesine kadar kusursuz akarken, Selçuk'un uzatılmış (ve fazlasıyla sulandırılmış) hikayesi yüzünden aksamaya başlıyor.. Tülin Özen'se olağanüstü..

İki Genç Kız

2011-08-23T13:46:00.003+03:00

Kutluğ Ataman'ın '05 yapımı filmi İki Genç Kız, Perihan Mağden'in (kısmen) aynı adlı romanından uyarlanmış bir hikaye..

Handan annesi Leman'la birlikte "yoksul ötesi" bir hayat yaşamasına rağmen, hem kendisi hem de annesi görünürde, nasıl desek, zengin duruyorlar.. Bi kere ikisi de güzel kadınlar.. Behiye ise İstanbul'un varoşlarında büyümüş bir başka bir kız: Boğaziçi'ni kazanmış.. Handan ve Behiye tanışıyorlar, Behiye evden kaçıp Handanlarda kalmaya başlıyor, aralarında bariz bir cinsel çekim var, buna karşın bir noktadan sonra büyük bir kırılma yaşıyorlar..

Aslında kitabı okumadım, ancak Mağden'in okuduğum diğer kitaplarını düşündüğümde, filmdeki kimi semboller (Akmerkez, Boğaziçi, Burger King vs..), birbirini çok iyi anlayan iki kişinin kendilerine inşa ettikleri dünya (Refakatçi, Biz Kimden Kaçıyorduk Anne) yerlerine oturuyor, ve fakat Mağden hakkında hiçbir şey bilmeyen bir kişinin filmdeki (özellikle tanışma/gelişme bölümündeki) ilişki/leri plastik bulması kaçınılmaz: Zira, ikili deliliğin sınırında duran bu yapı, hem Handan-Leman, hem de Handan-Behiye arasında inşa edilmiş vaziyette: Ve fakat, filmde (aslına bakarsanız diğer Mağden işlerinde de..) havada kalıyorlar.. Çok "özel" olduğu düşünülen bu ilişkiler, dışarıdan bakan için anlamsız kaçıyor, ki Mağden romanlarını bu açıdan değerlendirdiğimizde yazarın kendisi dışındakilere hitap ettiğini söylemekte zorlanıyorum: Beni cezbetmiyorlar, örneğin..

İki Genç Kızın Romanı'nda muhtemelen benzer bir yapı kuran Mağden'in saydığım Handan'ın ilişkilerini de benzer bir pozisyona oturtturduğunu görüyoruz, anne ve kızın o güne değin nasıl sarsıntı yaşamadan geldiği tartışmalı son derece yapay ilişkisi ya da Behiye'yle zaman zaman bdsm'e kayan ilişkisini film aktarmakta zorlanıyor: Kamerasını bunun için kullansa dahi, Mağden'in muhtemelen pek eşsiz bulduğu o"his" perdenin dışına çıkamıyor, dahası dediğim gibi, son derece plastikleşiyor..

Aslına bakarsanız, Behiye karakterinden ziyade Handan daha gerçekçi duruyor filmde: Evet, son derece "tiki" bir karakter ve fakat Vildan Atasever'in oyunu kesinlikle sırıtmıyor, buna karşın Behiye'nin asiliği grotesk bir şovdan başka bir izlenim oluşturmuyor: Altını doldurmakla uğraşmayacağım da, gayet geçerli travma-sebepleri olan bir kadını bu denli karikatürize bir şekle sokmak kimin başarısızlığı?? Senaryo mu, oyunculuk mu, oyuncu yönetmenliği mi, yönetmenlik mi, yoksa hepsi mi??

Yine benzer şekilde filmdeki ayrıntılar da fazlasıyla havada kalıyor, asansörde mastürbasyon yapan bakkal çırağı fikir olarak iyi olabilir, ancak filmde hiçbir işlevi yok, benzer şekilde Nevin karakteri de dolgudan öteye geçemiyor, kozmetik mağazasındaki ya da taksici, ve sonra Behiye'nin havuza girdikten sonraki kavga sahneleri skeçvari bir tonda işliyor: Nedir?? Behiye öfkelidir.. Ancak bunun altı boş bırakılınca perdedeki şiddet de bir manaya kavuşmuyor ne yazık ki..

Ve final: Aslına bakarsanız kapitalist bir yaklaşımla filmi okumak daha kolay oluyor: Yanisi, film kapitalizmi insan ilişkileri özelinde olumluyor: Handan'ın şöhrete, Leman'ın paraya bedenleri karşılığında sahip olması, bedenini kullanmayan Behiye'nin finalinde "işçisin sen işçi kal"a tekabül ediyor.. Behiye'nin Boğaziçi Üniversitesi'ni kazanmış olmasının işaret ettiği "akıllı kız" imajının finale doğru tel tel dökülmesi ve aslında (genelliyorum) dünya hakkında hiçbir şey bilmediği gerçeğinin karşısında Handan'ın tüm o yapay şımarıklığının altındaki "her şeyi gören göz"ü duruyor ve finale geldiğimizde "kazanan" Handan oluyor.. Behiye ne kadar çabalasa, öfkesini dışa vursa da, yine temizlik yaparken buluyor kendini..

Büyük Adam Küçük Aşk

2011-08-22T16:42:00.004+03:00

Handan İpekçi'nin '01 yapımı filmi Büyük Adam Küçük Aşk içerik açısından hiçbir sorun taşımamasına rağmen, teknik açıdan sorunlu bir film..

Hejar, annesi ve babası ölmüş küçük bir Kürt kızı: Dedesi Abdo onu İstanbul'a bir avukatın yanına getiriyor, ancak birkaç gün sonra eve baskın düzenlendiğinde avukat ve evde kalan iki militan öldürülüyor.. Korkan Hejar, karşı dairedeki Rıfat Bey'de kalmaya başlıyor: Ancak bu ikisi için de o kadar da kolay değil..

Film, çevrenizde bolca görebileceğiniz tipik ulusalcı reflekslere sahip, emekli bir yargıç karakteri konu ediyor: Kürtçe'yi duymaya bile katlanamayan, yasaklayan, yanındaki çocuğun Kürt olduğunu söylemektense "Almanya'da yaşıyor" diyecek kadar kompleks sahibi (ki, bu batı özentiliğini çok iyi vurgulayan bir enstantane), kendi dilinin İngilizce karşısındaki konumundan rahatsız olan vs vs: Hejar'sa tek kelime Türkçe bilmeyen bir çocuk, küçük bedeninin kaldıramayacağı travmalar yaşıyor, travmalarının kabus/çiş yapma gibi fiziksel etkileri de oluyor, Rıfat Bey'in deyimiyle bir "inatçı Kürt.."

İkisi ortak paydada buluşmaya çalışıyorlar: Yarı Türkçe, yarı Kürtçe konuşarak..

Geride iki ayrı kadının da dramı var: Aşkına karşılık bulamayan bir Müzeyyen Hanım ve kimliğini saklamak zorunda kalan Sakine/Rojbin.. Müzeyyen, naif bir umutla Rıfat'a aşkını ilan ediyor, resmini yapıyor; Rojbin'se Kürt olmasına rağmen Sakine adını kullanıp Türkçe konuşuyor, Rıfat'ın görmezden geldiği kimliğini ancak Hejar sayesinde kabul ettiriyor..

Buna karşın filmin zaten ağır olan konusu, sürekli çalan müzik yüzünden iyice şerbetleniyor: "Bu memleketin hali niye böyle??" diye ağlayıp sayıklamama sebep olan kimi sahnelerde müzik kullanılmasaydı belki biraz daha dirayetli olabilirdim.. Handan İpekçi'nin bu tercihi filme zarar veriyor açıkçası, oysa kurmacadan ziyade ortadaki şey belgesel gibi duruyor..

Kaba sembolizm de filmin diğer bir eksi yönü: Rıfat'ın sürekli iki kağıt arasında gidip gelmesi, Hejar ve Rıfat arasındaki kimi anlar (kızın fotoğrafı yere atması/adamın kızması vs..) filmi, nasıl desem, yüzeyselleştiriyor..

Oyunculuklar çok iyi, Hejar rolündeki Dilan Erçetin pırıl pırıl, Füsun Demirel'e zaten aşığım, Rıfat rolündeki Şükran Güngör de son derece iyi..

Güneşe Yolculuk

2011-08-21T23:36:00.003+03:00

'99 yapımı Yeşim Ustaoğlu filmi Güneşe Yolculuk, bu ülkeye dair şeyler söylese de, aslında son derece evrensel bir şeyi anlatıyor..

Mehmet, Tire'de doğmuş bir Kürt çocuğu ancak bunun farkında bile değil muhtemelen, annesi babası da Tireli.. Çalışmak için birkaç ay önce İstanbul'a geldiğinde Şirvan'a delice tutkun Berzan'la tanışıyor bir akşam, milli maç sonrası çıkan kavgada.. Sevgilisi Arzu da Almanya'da doğup İstanbul'a gelmiş ve çamaşırhanede çalışıyor.. Bir gün çantasında başkasının koyduğu silah yüzünden yakalanıp gözaltına alınmasıyla hayatı değişiyor Mehmet'in: Gözaltında işkenceye uğruyor, çıktığında yaşadığı yerlere X işareti koyularak fişleniyor, Berzan'da kalmaya başlıyor.. Açlık grevine destek eyleminde Berzan'ın öldürülmesiyle Mehmet, onun cenazesini doğduğu köy olan Zorduç'a götürmek üzere yola çıkıyor..

Film iki yönlü akıyor: Birincisi Mehmet'in kendini bulma/kabullenme hikayesi (kabullenme kısmına geleceğim birazdan yine..)

İkincisi ise, bence filmin daha başarılı olduğu sosyolojik ayağı: Yeşim Ustaoğlu olgun bir empresyonizmle toplumun belki de en alt katmanlarını perdeye taşıyor: Mehmet, Berzan gibi benzer kaderleri Arzu ve diğer çamaşırcı kız da paylaşıyor, ya da Mehmet'in ev arkadaşları da: Okumamış, fakir bu kesim üzerine, toplumsal önyargılar da eklenince "annen baban da mı Tireli??" sorusu ısrarla soruluyor Mehmet'e: Hatta Arzu dahi Mehmet'e "sen Tireli olamazsın" minvalinde şeyler söylüyor-

"esmer olmak suç mu??" cevabını alıyor, o ayrı..

Beri yandaysa zorunlu göç durumları var: Arzu'nun ailesi muhtemelen Almanya'da tutunamadıklarından İstanbul'a gelmişler, Berzan ve Mehmet de: Ancak çok daha ağır tablolar çıkıyor karşımıza: Mehmet'in yolculuğu sırasında terk edilmiş köyler ve X işaretler çıkıyor karşısına.. Zorduç'sa başka bir dramın sembolü: Baraj suları altında kalmış bir köy.. Ve yine o X..

Mehmet'in başlangıçtaki hiçbir şeyden haberi olmayan ve son derece naif hali, iki kademeli olarak gelişiyor.. "İçerden" çıktıktan sonra normal bir işte çalışmayı deniyor, ancak peşi bırakılmayınca geri dönüşüm (çöpçü, bildiğin) işçiliği yapıyor: Saçlarını ucuz sprey boyayla sarıya boyadığında "onlar" gibi olacağını sanıyor Mehmet.. Bu onlar gibi olma isteği, kendini inkarı da beraberinde getiriyor, Mehmet çünkü o dönemlerde "ne" olduğunun, "neden" ona böyle davranıldığını bilmiyor, tek bildiği "farklı" olduğu.. Dokuya uymadığı..

Yolculuk başlayınca, Yeşim Ustaoğlu izlenimci üslubunu sürdürüyor sürdürmesine de, yol filmi şablonunu Mehmet'in kendini bulma süreci olarak işliyor.. Önce boya çıkarılıyor saçlardan, sonra Tireli olmaktan vazgeçiliyor.. Film sembolizmi son derece altı çizili işlese de, bütün düşünüldüğünde sırıtmıyor..

Evet, bir Kürt çocuğun kendini bulma hikayesi dedik ancak, son derece evrensel bir hikaye bu: "İstanbulluyum" cevabının yeterli olmadığını mübadeleyle İstanbul'a gelmiş bir ailenin ferdi olarak çok önceden anladığım için, hemen peşinden "ama göçmeniz" demenin ne demek olduğunu bilirim: Mehmet'le aramızda ciddi benzerlikler kadar, farklar da var: Mübadele göçmenleri bir çeşit devlet politikası olarak belli başlı bölgelere yerleştirilmişler ve illa "Türk" kelimesi geçen soyadlarıyla Türkleştirilerek asimile edilerek, Kürt aileleri doğdukları/yaşadıkları topraklardan "ülke sınırları içinde" göçe zorlanarak asimile edilmeye çalışılmıştır.. Farklarımıza gelirsek, evet göçmenler genel olarak ötekileştirilmezken, Kürtler hep ötekileştirilmişlerdir..

Kader

2011-08-21T17:57:00.002+03:00

Zeki Demirkubuz'un '06 yapımı filmi Kader, umutsuz bir aşkın hikayesi..

Tüm gücünü son derece süssüz olmasından alan film, daha henüz başlangıç anlarından itibaren üzerinize balyoz gibi iniyor ve bitene değin nefes almanıza izin vermiyor: İstanbul varoşlarında başlayan bu oldukça gerçekçi hikaye, Kars'ta belli bir belirsiz bir mutlulukla sonlandığında, neredeyse pornografik düzeye varan bu gerçeklik karşısında kendimi yorgun hissediyorum, hissettim.. Bunca ağırlığın yükünü Bekir ya da Uğur, veya filmdeki diğer karakterlerle üleşmişim gibi hissedişim de bu yüzden.. Sade mizansenler, doğal ışık bizi de o mekanların içine sokuyor, felçli babanın karşılığını buluyorum içimde.. O'yum, O'yuz.. O..

Eduard Artemyev'in o olağanüstü bestesi (Stalker müziği) girdiğinde (bu arada filmi ilk izleyişim..) şaşırıyorum: Öyle ya, her şeyin bu denli "açık" olduğu filmde, tüm bilinmezliğiyle hep karşımızda duran Stalker göndermesi niye?? Başta sadece takip etme dürtüsünden-

ama hayır, fazlası var.. Finalde anlamlanıyor sadece..

Uğur, umutsuz bir aşkla koşuyor Zagor'un peşinden, orospuluk yaparak kazanıyor geçimini: Adam nereye, o oraya..

Bekir, umutsuz bir aşkla koşuyor Uğur'un peşinden: Görece zenginliği, efendiliği her şeyiyle dönüşüm geçirmiş halde dibe batıyor.. Karısını daha dört aylık evliyken terk ediyor, çocuğu doğduğunda onun yanında olmuyor, Uğur (da) Uğur diye yollara düşüyor, esrar gecesinde çocuğun söylediği gibi: "Kerem ile Aslı'nın aşkı nedir ki??"

Toplumsal açıdan bakarsak, evet Bekir, tam bir sorumsuz, üstelik bencil, düşüncesiz.. Ancak filmin önemsediği şeyler bunlar değil: Uğur'la Bekir'i karşı karşıya getiriyor film..

Stalker değil ama Bekir-

henüz: Tarkovski filmi bağlamında ele alırsak kabullenişin hikayesi: Uğur, en başından beri Stalker çünkü: Stalker nasıl ki Zone'un tüm kurallarını kabul etmişse, o da daha Zagor hapishaneye düştüğünde kuralları (kader diye okuyun, film bunu öğütlüyor çünkü) kabulleniyor: Aşkı uğruna başka adamlarla birlikte olmasına rağmen, sadece Zagor'u sevdiğinden eminiz: Çocuk yapsa, evlense bile bu durum değişmiyor..

Oysa Bekir, Stalker değil, Tarkovski filmindeki yazar ya da profesör gibi: Şüpheleri var: Uğur'un bir gün onu seveceğini düşünüyor: Beklediği şey gerçekleşmeyince tecavüz etmeye kalkışıyor, tokat attığı, orospu diye aşağılıyor.. Uğur demir gibi oysa.. Anlayamadığı, anlam veremediği şey de tam olarak bu: Geçirdiği dönüşüm onu toplumsal açıdan dibe çekse de, öğreniyor: Zone'un (Uğur diye okuyun) kurallarını ne zaman kabul ediyor (kaderini kabulleniyor) işte o zaman kalmasına izin veriliyor.. Bekir kapı açıldığında hiçbir şey yapmıyor, çünkü Uğur'un hiçbir zaman olmayacağını -sonunda, anlamış oluyor..

Aşk için hiçbir şey yapmama konusunda eminseniz eğer benim gibi, filmdeki çabaları görmezden gelmek için ekstra efor sarf etmeniz gerekebilir.. Yoksa bu yazıyı yazmak yerine bavulumu toplamaya başlamıştım..

A Ay

2011-08-20T20:12:00.002+03:00

A Ay, Reha Erdem'in '88 yapımı filmi..

Hikayesi şöyle: Sırrı Bey, Çamlıca'dan sonra Boğaz kıyısında da bir ev yapmaya başlamış, iyi kötü bir ev (3 kat, artı bir de çatı katı-teras) yapmış, üç çocuğu var/mış: Neyyir, İngilizce öğretmeni olmasına rağmen hala simple tenseli konuşurken, Nükhet Seza günlerini kahve falı bakmakla ve evin hikayelerini anlatmakla geçiriyor.. Şener ise kendini eve kapamış, sonra İhsan'la evlenmiş, bir de çocukları olmuş: Yekta.. Şener öldükten sonra, İhsan uzun bir süre Sırrı Bey'e bakmış ve fakat bir gün bir kayığa binerek gitmiş.. Aradan yıllar geçip Yekta liseye başlamak üzereyken, Yekta tuhaf davranışlar sergilemeye, annesiyle her gece görüştüğünü iddia etmeye başlayınca Neyyir endişeleniyor vs..

Daha fazla yazamayacağım cidden..

Öncelikle Reha Erdem'i ilk kez izlediğimi belirterek başlayayım, diğer filmlerini de izlemediğimden sadece bu film üzerinden konuşacağım: Yönetmenlik yapmak yerine ressam/fotoğrafçı/post-modern artist filan olsa daha iyi olacak bir kişinin elinden çıkmış bir "şey" çünkü A Ay: Son derece yapay, hatta gerçekdışı diyaloglara, güzel/estetik olduğu düşünülen kadrajlar ve abartılı ses miksajı eklenince hakikaten katlanılmaz oluyor bu tür çabalar..

Bazı artistik çabaları anlayabilirim: Yabancılaştırma unsurlarının kullanımını, ya da senaryoyu, görselliği, ses miksajını, kurguyu kısaca sinemanın kendisini bile boşverip ortaya yeni "filmler" çıkarmayı: Godard örneğini burada vermeliyim; o ana kadarki bilinen tüm kalıplarla oynayabilirsiniz, ya da Derek Jarman'ın Blue'sundaki gibi sinema olup olmadığı bile tartışmaya açık girişimlere soyunabilirsiniz.. Eh, birileri de sizi sinema tarihinde bir yere oturtmaya çalışır; anlaşılmaz bulunabilirsiniz, dalga geçilebilirsiniz, göklere çıkarılabilir ya da yerin dibine batırılabilirsiniz, bunlar yaşanmış ve yaşanacak şeyler..

A Ay'a gelince de benzer yaklaşımlarla karşılaşması olası, buna karşın bana göre son derece bayağı bir "proje" A Ay.. Evet, arkada çalan klasik müzik, saat tik-takları, evdeki martı, kopuk diyaloglar yabancılaşma unsurları olarak üzerine düşenleri yerine getirmesine getiriyorlar da, bu yabancılaşma artık bir yerden sonra (ben diyeyim 10., siz deyin 15. dakikada) katlanılmaz boyutlara ulaşıyor ve ben bu filme ~100' harcıyorum.. Bittiğindeyse ergenlikteki bir kızın çözülmemiş Oedipus kompleksi (ve onun etkileri) dışında hiçbir şey bulamıyorum: Filmin çözümlensin diye oraya buraya serpiştirdiği sembolleri ciddiye alıp uğraşmak size kalmış da, bu uğraşın karşılığını bulabileceğini bile sanmıyorum.. Kendi hayal dünyasında yaşayan kız çocuğu filmlerinin çok daha iyi işlenmiş örnekleri varken, A Ay'ın hiç de öyle olmadığı halde son derece girift pozlar kesmesini anlamıyorum.. Vakit kaybından başka (da) bir şey değil..

Hamam

2011-08-14T23:09:00.005+03:00

Ferzan Özpetek'in ilk yönetmenlik denemesi '97 yapımı Hamam, daha çok ülkemizde kopardığı gürültüyle anılan bir film..

Hikayesi şöyle: Francesco teyzesinden kalan mirası satmak için İstanbul'a geliyor.. Karısıyla birlikte İtalya'da yaşayan adam, Türkiye'deki ilk hamam deneyiminden sonra mekanı satmaktan vazgeçiyor ve hamamı restore etmeye başlıyor; bu sırada eşcinsel bir ilişkiye yelken açıyor, derken karısı ayrılmak istediğini söylemek için İstanbul'a geliyor ve Francesco ve Mehmet'i sevişirken görüyor, kavga eden çift ayrılmaya karar veriyor ve fakat Francesco öldürülünce, Marta İstanbul'da kalmaya karar veriyor..

İnsan-mekan ilişkisini fazla şerbetlendirmiş film, kayıp geçmiş, eşyalar, mekanlar, şehirler, kişilerle olan ilişkilere göz atıyor: Ancak söylemek istediği çok şey olduğu için, daldan dala atlıyor: Füsun'un Francesco'dan yüz bulamadığı için mi evlenmeye karar verdiğini bilemiyoruz misal, ya da adamın neden öldürüldüğünü; Marta'nın belgeleri faks yoluyla imzalatmak yerine neden te oralardan kalkıp geldiğini, İstanbul'un Francesco'yu değiştirmesi sonrası ona yeniden aşık olduğunu vs vs..

Film, fecii romantikler için fazlasıyla cezbedici dursa da, kof bir oryantalist fantezi evreninden fazlasını sunmuyor ne yazık ki: Cilalanmış "işte biz Türkler böyle yaşıyoruz.." şovlarına, İstanbul diaları eşlik ediyor; içerdiği yoğun homo/erotizmle Batılı oryantalistlerin (diyelim bir Ingres) her zaman ilgisini çekmiş hamamdaki kişiler (eşcinsel) aşk/seks imgesi, bu toprakların müziğiyle servis ediliyor: Sebebi açık: Ferzan Özpetek batıya kendi İstanbul fantezisini satıyor: Filmin her sahnesinde perdeden, ekrandan taşan ve kimi zaman son derece kitsch bir hal alan yapaylığı başka türlü açıklayamıyorum çünkü..

Muhsin Bey

2011-08-14T15:58:00.004+03:00

Yavuz Turgul'un '87 yapımı filmi Muhsin Bey'i sevmeyen yok sanırım.. Zira ne zaman Türk sineması konusu açılsa illa ki bu film de anılıyor çevremde: Ancak bu filme karşı çelişkili duygular beslemekteyim, ve bu his de aslında filmin kendi çelişkisinden kaynaklanıyor biraz da..

Hikayesi şöyle: Muhsin Kanadıkırık, bir konser organizatörü, sanat müziği seviyor, sürekli takım elbiseyle dolaşıyor, çiçekleriyle konuşuyor, yalnız yaşıyor, dişçiden korkuyor: Ancak yanında çalışan asistanı (tabii o zamanlar böyle sıfatlar yoktu) kira parasını at yarışlarında harcadığı için ofissiz kalıyorlar: Derken Urfa'dan türkücü olma hayaliyle yola çıkıp Muhsin'i bulan Ali Nazik'in gelmesiyle hayatı değişiyor: Başta onu sevmese de, Ali Nazik'in piyasaya girmesi için Muhsin Bey, elinden ne geliyorsa yapıyor, hapse bile giriyor dolandırıcılıktan.. Eh tabii, beslenen karganın gözü oyması misali, Muhsin mutsuz bir finale doğru çıkıyor, ancak yıllardır ona aşık olan Sevda da ona katılıyor..

Evet, Muhsin Bey, solfej, nota bilmeden müzik yapılmayacağını düşünen, ilkelerine son derece bağlı bir organizatör: Arabeske de son derece karşı: O yüzden de Ali Nazik'in asla arabesk söylemesini istemiyor, kebap ve İstanbul'da her yerde açılan kebapçılardan nefret ediyor.. Belli ki bayağı buluyor.. Bir neviinden "İhtiyarlara Yer Yok" durumu: Türkiye'nin geçirdiği dönüşümün dışında kalıyor Muhsin..

Muhsin Bey'in kebap ve arabeskin temsil ettiği kültüre karşı bir önyargısı var: Ki, aslına bakarsanız bu tavır hiç de yeni bir şey değil: Entelektüel çevrelerde asla kabul görmeyen bu bakışın tipik bir temsilcisi olan filmin tam da bu kitleyi tavlamaya yönelik tavrı, işe yaramış görünmekte: Gişede en az para kazandıran Şener Şen filmi olmasıyla birlikte, "entelektüel" çevrelerde baştacı edilmesinin işaret ettiği tezatlık, insanların kültürleriyle kurduğu ilişkiyi özetliyor.. Konuyu dallandırıp budaklandırmak da mümkün: Murathan Mungan'ın öncülerinden olduğu arabeski entelektüelize etme girişimiyle Müslüm Gürses'in hakkının yıllar sonra teslim edilişi, ya da İbrahim Tatlıses, Orhan Gencebay, Ferdi Tayfur gibi kitleleri peşinden sürükleyen kişilerin entelektüel çevrelerde görmezden gelinişi vs: Bu bayağı bulma, yok saymanın çeşitli sebepleri olabilir, ancak filmin bunu daha çok nota, solfej düzleminde ele almasından anlıyoruz ki, bir okullu-alaylı çatışması burada da var: Muhsin Bey, Ali Nazik'i sürekli eğitmeye çalışıyor, ancak o ise günlerini Tan okumakla geçiriyor-

bulvar gazetesi okumasının, pembe ipek gömlek, altın kolye/bileklik sembollerinin işaret ettiği lümpenlikse ayrı bir konu..

Film bunu son derece kaba bir sembolizmle de vurguluyor: Ali Nazik'in çiğ köfte yoğurduğu, Muhsin Bey'in ise (ülseri dolayısıyla) meyve yediği: Ayrı masalar, ayrı hayatlar.. Yine Türkiye'ye özgü bir biçimde birlikte çalışmaya başlıyorlar, ancak para kazanmaya başlayan Ali Nazik, Şakir'le anlaşıyor.. Arabesk okumaya başlıyor.. Muhsin'in onunla birlikte olmasına gerek yok artık..

Filmin bu alaylı-okullu çatışması kahvede ölen klarnetçi, artık arabesk okumadığı için iş bulamayan yaşlı sanatçı, ya da Muhsin Bey'in bu işe başlamasına onu çok sevdiği için önayak olan Afitap gibi "sanatçı"ların zamanı geçerken, Ali Nazik gibilerin yükselme dönemi başlıyor.. Filmin üzerindeki melankoliden anladığımız kadarıyla da, o da geçen zamanı özlüyor..

Oysa bu yukarıdan bakan anlayışla ciddi problemim var benim: Ki bunu sadece arabesk özelinde değil, adeta şu an karşımızda olan tüm büyük problemlerde görmekteyiz: Yok saydığınızda, kafanızı çevirdiğinizde karşınızdaki şeyler yok olmuyor: Oysa şu an ancak yeni yeni tartışılmaya başlayan konulara baktığınızda hep bu küçümseyici tavrı görebilirsiniz: En doğrusunu bildiğini düşünenlerin sahip oldukları önyargılar yüzünden arabesk bile hala "bayağı" olarak kodlanıyorsa, Recep İvedik gibi "kötü" olarak kodlanan filmlerin neden bu kadar gişe yaptığı açıklanamıyorsa ortada ciddi bir analiz sorunu vardır bana kalırsa.. Şu sıralar görmezden gelebildiğiniz Recep İvedikleri yıllar sonra her yerde gördüğünüzde ne yapacaksınız peki?? Ben söyleyeyim: Başka bir Murathan Mungan çıkıp onları entelektüelize edecek..

Bu filmin bir de daha sulandırılmış bir versiyonu daha vardır aslında: Ertem Eğilmez'in yönettiği Arabesk de Muhsin Bey sonrası yükselen bu "arabeski eleştirmeliyim" dalgasından faydalanmak istemiştir.. "Gösterelim anam" o zaman..

Uğur Yücel'in oyunu zaman zaman kötü olsa da, Şener Şen ve Şermin Hürmeriç döktürüyorlar..

*: Bir de Madam karakteri sorunu var: Biraz daha uğraşılsa ucu zenofobiye çıkacak olan..

Yol

2011-08-13T20:50:00.008+03:00

'82 yapımı Şerif Gören ve Yılmaz Güney filmi Yol, Cannes'da aldığı Altın Palmiye'yle Türkiye açısından oldukça gurur verici olsa da, kendi ülkesinde ancak 17 yıl sonra gösterim şansı bulabilmiş ancak..

Hikayesi ise şöyle: İmralı'da bulunan mahkumlardan bazıları 1 haftalığına izin kullanma hakkı kazanmışlardır ve film de bu bir grup insanı takip eder: Seyit Ali köyüne döndüğünde karısının evi terk ettiğini, fahişe olduğunu ve kendi ailesinin onu 8 aydır ahırda tuttuğunu öğrendikten sonra oraya gitmek üzere yeniden yola çıkar.. Amacı karısının donarak ölmesidir, ancak kadın donmaya başladığında buna dayanamaz, engellemek ister ama yapabileceği bir şey yoktur..

Mehmet ise kayınçosuyla çıktığı bir hırsızlık olayında korkup kaçtığı için kayınçosunun ölümüne sebep olduğundan eşinin ailesi tarafından hiç de hoş karşılanmaz, ancak eşi ve çocuğuyla birlikte kaçarlar: Uzun zamandır birbirine hasret kalan ikili tren tuvaletinde sevişmek isterken yolcular tarafından lince uğrarlar, birkaç saat sonra da karısının (başka bir) kardeşi ikisini de vurur..

Ömer köyüne döndüğünde bir kızdan etkilenir.. Kız da ondan.. Birbirleriyle nişanlanırlar, aslında adam evlenmek istemez, ardında "dul bir avrat" bırakmaz istemez.. Abisi askerle çatışması dolayısıyla öldürülür, cesedi köye getirilir, tanımazlıktan gelir/ler, kardeşinin karısına ölüm haberini verdikten sonra "artık ben senin kocanım, biliyorsun töre böyle" der..

Film birbirinden çok farklı noktalara savrulan bu hayatları paralel kurguyla son derece etkili bir biçimde sunuyor, Yılmaz Güney'in ayrıntılı gözlem gücü ve Şerif Gören'in kamerası üzerinde yükseliyor..

Her ne kadar farklı uçlara savrulsalar da, aslında üç karakter de aynı: Düşündükleri şeyleri yapamıyorlar: Mehmet, uzun bir süre çevresini kandırmış bir karakter: Kendi yalanına kendisi de inanmak istiyor ancak, bunu başaramıyor: Gerçeği söyledikten sonra bir dönüşüm geçiriyor haliyle: Eşine bu gerçeği söylediğinde eşinin onunla gelmeyeceğini düşünüyoruz, ancak kadın kaçıyor.. Buradaki "korkaklık" vurgusu Mehmet'in içinde yaşadığı toplum kuralları gereği kabul edilebilir şeyler değil, ancak beri yandaysa her şeyi göze alıp gerçeği söyleyen bir adam var..

Seyit ise -yine, töre gereği eşini "öldürmesi gerektiği"nin farkında: Ancak aklının karmakarışık olduğunu daha Mehmet'e danışırken anlıyoruz: Donma pahasına yola çıkıyor, eşine dokunmadan son isteklerini yerine getirilmesini sağlıyor ve incecik bir şalla onu yola çıkarıyor.. Çelişkisiz görünen yüzü Zine'nin ayaklarının donmaya başlamasıyla düşüyor, sırtına alsa da elleri donan Zine yere kapanıyor.. Uyumaması için gerektiğinde kemerle dövse de, başaramıyor-

şerif Sezer'in oyunculuğu süper bu arada..

Üzeri örtük anlatılan bir hikaye Ömer'inki: Darbe sonrası, Kenan Evren posterleri her yerde ve abisinin her an ölümle karşı karşıya geleceğinin farkında: Tüm aile farkında.. Köye uzaktaki silah sesleri geliyor.. Birileri çatışıyor.. Basit eşkıya olayları deyip geçebiliriz belki ancak, daha fazlası var sanki: Adı geçmese de organize bir grup var: Ve tüm köyün üzerine çöreklenmiş gergin bekleyişin sona erdiği anda kimsenin ölüleri tanımıyormuş gibi yapmasının akabinde, Ömer atına binerek yola çıkıyor: Burada bir soru karşıma çıkıyor: Peki nereye gidiyor?? Cezaevine mi, yoksa sınırı geçmeye mi??

Film buna cevap vermiyor ancak, bence sınırı geçmek üzere yola çıkıyor..

Burada herhangi bir propaganda filan yok: Film sadece durum tespiti yapıyor bana kalırsa: Her zaman Kürtlere yönelik uygulanan devlet baskının '80 darbesiyle birlikte iyice şirazeden çıkıp devlet terörüne dönüşmesi karşısında "dağa çıkan" Kürt realitesini ortaya koyuyor Yol..

Sürü

2011-08-13T14:46:00.003+03:00

'79 yapımı Zeki Ökten'in yönettiği Sürü, senaryosunu Yılmaz Güney'in yazdığı ve bir toplumun kesitini çıkaran kimi zaman oldukça etkileyici olabilen bir film..

Hikayesi şöyle: Vesikan ve Halilan aşiretleri arasındaki kan davasının bitmesi için düşman iki aşiretin birbirini seven iki genci Şivan ve Berivan evlenirler.. İlk çocukları doğum sırasında, ikinci çocukları düşük sebebiyle, üçüncü çocukları da doğumdan sonra ölür.. Bu durumun altında bit yeniği arayan Hamo Ağa, Berivan'a düşman olur ve barış bozulur.. Henüz 18 yaşında olan Berivan ise yaşadığı üç hamilelik, üç ölüm sebebiyle son bir senedir kocası dahil kimseyle konuşmaz.. Vesikan aşiretinin sahip olduğu 370 koyunun Kurban Bayramı için Ankara'ya götürülmesi de gerekmekte bir yandan: Şivan ve Berivan için bu aşiretten ayrılmak için de iyi bir fırsattır.. Yola çıkarlar ve Ankara'ya ulaşırlar, yol boyu başlarına gelmedik şey kalmamış gibi, Berivan'ın hastalığı da giderek kötüleşmektedir ve gencecik kadın bir gece ölür.. Şivan adam öldürmeden hapse girer, Sülo babasını yarı yolda bırakır, Hamo Ağa Ankara'da tek başına kalır..

Parçalanan bir aile portresi sunan film, bunu Türkiye'nin geçirdiği dönüşüm bağlamında adeta sosyolojik bir çerçevede ele alıyor: Siirt'te hayvancılıkla geçinen göçebe aşiret, son derece ataerkil bir yapıya sahip: Baba, mutlak otoritenin kaynağı ve iktidarı elinde tutuyor, kadınları geçtim, kendi erkek çocuklarının bile söz hakkı yok: Berivan örneğinde olduğu gibi 13-14 yaşlarındaki kızlar eş olarak alınıyor, Sülo örneğinde gördüğümüz gibi de yaşları daha 16-17 olan erkek çocuklar evlendiriliyor.. Kendi dışa kapalı kültürlerinde belki yaşamlarını devam ettirebiliyorlar, ancak sistem onların yaşam alanlarını tehdit etmeye başlıyor: Hayvanlarını parayla otlattıkları meralar, traktörün devreye girmesiyle tarım alanlarına dönüştürülüyor yavaş yavaş.. Tek para kazanma yolları olan koyun satışını ne kadar fazla yapabilirlerse kışı da o kadar rahat geçireceklerinin farkında oldukları için satacaklarından 170 fazla koyunla yola çıkıyorlar.. Ancak rüşvetlerini beğenmeyen makinistler, daha önceden böcek ilacı taşınmış vagonlar, hırsızlar hayvanları öldürüyor-

bu arada filmde bunca koyunun boğazlarının kesilerek öldürülmelerine tanık olmak hiç de hoş değil..

Şehre indiklerinde başka hayalleri olan Sülo babasını terk ediyor, Berivan'ın ölümüyle yıkılan Şivan hapse giriyor-

sara hastası olan diğer kardeşe ne oldu, bilmiyoruz: Zira filmin ortalarında ortadan kayboluyor-

senaryodan ya da kurgudan kaynaklanan bir sorun sanırım bu..

Kültür de değişiyor, kan davasını eski jenerasyon ve öyle yetiştirilmiş yeniler sürdürmekte kararlı olsa da, her iki aşirette de, bunun bir çözüm olmadığının ve bitirmek için çaba harcayan kişiler var: Ancak her çabaları aynı duvara gelip çarpıyor: Ataerkil otorite ve intikam duygusuna.. Kültür de değişiyor, trende geçen uzun yol sahnelerindeki birbirinden bağımsız olaylar bunun işaretleri.. Sülo bu değişimin farkında olduğu için babasını (eşini) bırakıp gidiyor, Ankara'da büyük bir zevkle daireyi tanıtan Şivan'ın arkadaşı daha önceden bu değişime ayak uydurmuş..

Şivan'ınsa tek istediği karısının iyi olması, onunla konuşması.. Ancak üzerindeki kimi zaman işkenceye varan psikolojik baskı, onu dilsiz bırakmış: Aslında bir meydan okuma.. Birbirini seven çift, bu baskılara ne kadar dayanmaya çalışsalar da, olmuyor: Biri mezara, biri hapse giriyor..

Melike Demirağ sadece bedenini kullanarak çok çok etkileyici bir performans ortaya koyuyor, Tarık Akan da son derece başarılı, kimi zaman overactinge kaysa da Tuncel Kurtiz de..

Aslında şu haliyle bile son derece politik olan film, kimi zaman doğrudan mesaj verme kaygısı taşıdığında etkisini düşürüyor: Halkımıza bildirisini okuyan gencin öldürülmesini belki topluma dair, gelecek darbenin ayak sesleri olarak okuyabiliriz, ya da türkü söylediği için tutuklanan müzisyeni, ancak Ankara'daki didaktik çocuk filme yarardan çok zarar veriyor, zira söylemi tüm film düşünüldüğünde havada kalıyor..